Einsiedeln, Stiftsbibliothek, Codex 110(463)
Creative Commons License

Beschreibung für e-codices von P. Dr. Odo Lang OSB, Stiftsbibliothek Einsiedeln, 2009.

OverviewFacsimileShow XMLPrint description
Manuscript title:
Place of origin: Sankt Gallen
Date of origin: 11. Jh. (2. Hälfte)
Former shelfmark:
Support: Pergament. Handschrift. Pergament von unterschiedlicher Qualität, z.T. schönes, gut geglättetes bis festes Pergament.
Extent: a-b + 430 + y-z Seiten.
Format: 270 x 187 mm
Foliation: Neuzeitliche (19. Jh./P. Gall Morel) Paginierung mit Tinte und Bleistift 1-430. Vorne und hinten je 1 Blatt Papier-Vorsatz (mit Bleistift bez. a-b und y-z).
Collation: HFHF. Zum Teil bezeichnete Lagen (Quaternionen): (I), 9 IV, IV+I, 16 IV, IV-2, (I). Im 2. Teil (ab Seite 163) Kustoden mit Tinte in römischen Zahlen: I-XVII unten auf der letzten Seite der Lagen. Keine Reklamanten.
Condition: Vereinzelt Löcher und Risse (genäht). Fund Haarseite gleichmässig weiss bis gelblich.
Page layout: Schriftraum: 195 x 130/132 mm. Einrichtung durch Rahmen und Linierung mit Bleistift nach der Faltung. Zirkellöcher am Rand sichtbar. Einspaltig zu 24 Zeilen. Keine Kolumnentitel.
Writing and hands: von mehreren Händen (nach Hoffmann 4 Hände A-D) mit blasser bis schwarzer Tinte in schöner, kalligraphischer, romanischer Minuskel geschrieben.
Decoration: Überschriften in einfacher minium Rustica. Einfache verzierte minium Textinitialen. Zu Beginn der Abschnitte nicht verzierte minium Majuskeln. 1 Zierinitiale (I) P(rimo) in Minium, pergamenthell. Rubriziert.
Additions: Bemerkungen und Hände des Heinrich von Ligerz.
Binding: 14. Jh. 275 x 195 mm. Ledereinband. 2 abgekantete Holzdeckel. Grauweisses, abgeschabtes Schafleder. Morderner weisser Pergamentrücken. 4 erhabene Doppelbünde. Oben und unten 2-farbiges Kapitalband. Stricheisenlinien. Spiegelblätter vorne und hinten Pergament. 1 Leder-Metall-Schliesse von der Kante des VD zur Kante des RD (rest.).
Vorne und hinten 1 BI. Papier-Vorsatz (19./20. Jh.).
Contents:
Vorbemerkung: Der Inhalt des Codex ist fast identisch mit Cod. 446 der Stiftsbibliothek St. Gallen, also vermutlich eine in St. Gallen selbst hergestellte Abschrift; vgl. Scherrer G., Verzeichnis der Handschriften der Stiftsbibliothek von St. Gallen. Halle 1875. 144-146.
  • Pars I.
    • 1. Ordo Romanus I (1-19).
    • 2. Amalarius [Metensis], Eclogae (19-51).
    • 3. Ordo Romanus VII (51-57).
    • 4. Expositiones (57-114).
    • 5. Ordo Romanus XXVIII (114-127).
    • 6. Ordo Romanus XLI (127-131).
    • 7. Ordo Romanus XLII (131-133).
    • 8. Ad patenam consecrandam (133-134).
    • 9. Ordo Romanus XXXVII (134-136).
    • 10. Ordo de sacris ordinibus (136-140).
    • 11. De sacramento baptismatis (140-159).
    • 12. De canticis (159-162).
  • Pars II.
    • 13. Amalarius [Metensis], De ecclesiasticis officiis Lib. III, 12-IV (163-429).
  • Prima pars (Seite 1-162)
    • (Seite 1-19) Ordo Romanus I 1 Incipit ordo ecclesiasticus romanę ęcclesię qualiter missa celebratur. Primo omnium obseruandum est septem esse regiones eccllęsiastici ordinis urbis romae …–… 19 Deinde mansionarii iuniores et intrat in secretarium. Explicit ordo Ecclesiasticus romanę ęcclesiae. Zum Inhalt: OR I (ed. Andrieu M. Ordines Romani I,135-137; II, 65-108).
    • (Seite 19-51) Amalarius [Metensis] : Eclogae 19 Sequentia Amalhere abbas edidit. lncipiunt aeclogae de ordine romano. Et de quattuor orationibus episcoporum siue populi in missa. Capitula sequentis opusculi pręnotamus …–… 51 et benedicenles deum qui uiuit et regnat in sęcula sęculorum. amen Zum Inhalt: Amalarius [Metensis], Eclogae de ordine romano (ed. Hanssens J. M., Amalarii episcopi opera Iiturgica omnia III (StT 140, Roma 1950, 225-264). - Am Schluss fehlt der "Epilogus".
    • (Seite 51-57) Ordo Romanus VII 51 Qualiter orationes et cruces in te igitur agendę sunt. Te igitur clementissime Pater …–… 57 fiat nobis remedium sempiternum. Per dominum nostrum iesum christum. Zum Inhalt: OR VII (ed. Andrieu M. Ordines Romani I, 135-137; II, 251-305).
    • (Seite 57-114) Expositiones 57 Expositio haec a cenobio Dionisii venit. Quę incipit. Incipir expositio Missae. Primum in ordine missae anliphona ad introitum canitur …–… 114 Et omnes respondeant. Deo gratias. Explicit. Zum Inhalt:
      • 1. (57-81) Expositio missae.
      • 2. (82-84) De vestimentis sacerdotalibus.
      • 3. (84-87) De sacramentis ecclesiae.
      • 4. (87-93) De catholica ecclesia et eius ministris.
      • 5. (93-114) Expositio rnissae "Dominus vobiscum".
      Dieser Teil ist eine Abschrift aus Cod. Sangall. 446, 50-105. Der Teil der Expositio missae "Primum" bis "De catholica ecclesia" ist abgedruckt in Gerber M., Monumenta veteris liturgiae alemannicae II, 282-293. - Die Expositio missae "Dominus vobiscum" ist abgedruckt in Gerber M., Monumenta veteris liturgiae alemannicae II, 276-282.
    • (Seite 114-127) Ordo Romanus XXVIII 114 Incipit Ordo a dominica mediana usque in otabas paschae. Igitur a dominica quam sedes apostolica medianam uoluit nuncupari …–… 127 Haec dies tantum prima. Zum Inhalt: OR XXVIlI (ed. Andrieu M. Ordines Romani I, 135-137; III, 373-411).
    • (Seite 127-131) Ordo Romanus XLI 127 Denuntiatio cum reliquiae sanctorum martyrum ponende sunl. Dilectissimi fratres, inter cetera …–… 131 [ce]lebrant missam sicut in sacramentorum continetur. Zum Inhalt: OR XLI: 1. (127) Denuntiatio. 2. (127-131) Dedicatio ecclesiae (ed. Andrieu M. Ordines Romani I, 135·137; IV, 309-347).
    • (Seite 131-133) Ordo Romanus XLII 131 ltem ord[o] quomodo in sancta romana ecclesia reliquiae conduntur. Primum uadit episcopus …–… 133 usquedum octa dies completi sunt. Zum Inhalt: OR XLII (ed. Andreiu M. Ordines Romani I, 135-137; IV, 351-402).
    • (Seite 133-134) Ad patenam consecrandam 133 Ad patenam consecrandam. Consecramus et sanctificamus …–… 134 nouum sepulcrum spiritus sancti gratia perficiatur. Per. Zum Inhalt: 1. Ad patenam consecrandam. - 2. Ad calicem benedicendum. - 3. Praefario chrismalis. - Dieser Teil ist abgedruckt in: Gerbert M., Monumenta veteris liturgiae alemannicae II, 53.
    • (Seite 134-136) Ordo Romanus XXXVII 134 Ordo lIII. temporum. Ieiunii primi, quarti, septimi et decimi mensis …–… 136 Similiter et in reliquis tribus temporibus. Zum Inhalt: OR XXXVII (ed. Andrieu M., Ordines Romani I, 135-137; IV, 207-254).
    • (Seite 136-140) Ordo de sacris ordinibus 136 Ordo de sacris ordinibus. Psalmista, id est, cantor, postea quam ab archidiacono instructus fuerit …–… 140 Ad communionem. Haec nos communio. Finit. Zum Inhalt:
      • 1. De sacris ordinibus. Psalmista.
      • 2. Ostiarius.
      • 3. Lector.
      • 4. Exorcista.
      • 5. Acolitus.
      • 6. Item ordo qualiter in romana sedis apostolice presbiteri, diaconi uel subdiaconi eligendi sunt.
      • 7. Capitula s. Gregorii pape.
      • 8. Paulus apostolus precepit timotheo.
      • 9. Subdiaconus.
      • 10. Diaconus.
      • 11. Presbiter.
      • 12. Episcopus.
      Die Texte sind abgedruckt in: Gerber M., Monumenta veteris liturgiae alemannicae II, 39-42.
    • (Seite 140-159) Alkuin (Albinus): De sacramento baptismatis 140 Item de sacramento baptismatis. Albinus magister filio carissimo oduuino presbitero salutem …–… 159 Quia caritas operit multitudinem peccatorum. Finit. Zum Inhalt:
      • 1. Alkuin (Albinus), De baptismo epistula (ed. MGH.Ep. IV, 202s.).
      • 2. Idem de baptismo, ad Karolum magnum. Dieser Teil stammt nicht von Alkuin, sondern von Amalar von Metz (ed. Hanssens J. M., Amalarii episcopi opera liturgica omnia I, 236-251; vgl. Hanssens J. M., Deux documents carolingiens sur le baptême (EL. 41. 1927, 69-82).
    • (Seite 159-162) [De canticis] 159 Agnoscamus ergo non frustra sed decenti ordine cantica per dies singulos horis matutinis …–… 162 et obseruantia castitatis et uirtutis opera perseuerent. Finit. Zu bemerken: Dieser letzte Abschnitt des I. Teils steht ohne Titel da und beschliesst den ersten Teil der Handschrift. Er findet sich in Cod. Sangall. 446,160-169.
  • Secunda Pars (Seite 163-429) Amalarius [Metensis] : De ecclesiasticis officiis 163 XII. Quid est inter responsorium et tractum. Hoc differt inter responsorium cui chorus respondet et tractum cui nemo …–… 429 Bibamus ergo precium nostrum, ut bibendo redimamur. Zum Inhalt: Der 2. Teil unserer Handschrift enthält den 2. Teil von Amalars Werk "De ecclesiasticis officiis", d.h. der Anfang fehlt (er findet sich in Cod. 109[447], der ebenfalls in St. Gallen geschrieben wurde). Zwischen den beiden Teilen fehlen aber der Schluss des 2. und der Anfang des 3. Buches, die vielleicht nicht geschrieben wurden oder verloren gingen. Die beiden Handschriften scheinen im 14. Jh. falsch zusammengebunden worden zu sein. Amalarills [Metensis], Liber de ecclesiasticis officiis: Liber III, cap. 12 (mit den Briefen 1-6) bis Liber IV (vollständig) (ed. Hanssens J. M., Amalarii episcopi opera Iiturgica omnia II, 299-543).
Provenance of the manuscript: Zwei Einsiedler Besitzereinträge: (VD-Spiegelblatt) XVll.12.- (1) Folio Numero 48. B. V. Einsidlensis.
Bibliography:
HomeInformationNewsContactPrivacy Policy© 2013 e-codices