Zürich, Zentralbibliothek, Ms. C 78

Mohlberg Leo Cunibert, Katalog der Handschriften der Zentralbibliothek Zürich I, Mittelalterliche Handschriften, Zürich 1952, S. 42-44 und S. 358.
OverviewFacsimileShow PDFShow XMLPrint descriptionManuscript title: Sammelband: Alkuin; Theologische Abhandlungen; Sermones; Anthologie
Date of origin: 9.-15. Jahrh.
Former shelfmark:
451
Catalogue number:
109
Support: Perg.
Extent:
162 Bll.
Collation: Alte und spätere Lagenbezeichnung:
58v alt: XVII, später: I ~ (
162v) alt: XXX, später: XIIII. IV diente als Vorlage: (
53v,
86r,
114v,
123r) am Rande:
usque huc; (
83r,
104r,
122r) am Rande:
ab hinc; (
114v)
oro.
Binding:
Pappband
Origin of the manuscript:
(
7r)
liber sancti Galli. (
50v) Spur des St. Galler Klosterwappens.
Bibliography:
-
Über die Vorlage von Bl. 57v vgl. Lehmann, Mittelalterl. Bibliothekskataloge I, 257,34.
-
Zu: (7r-11r) J. F. von Schulte, Die Geschichte der Quellen und Literatur des canon. Rechtes, II, 1877, 427 f.
-
zu: (82v ff.) A. Riese, Anthologia latina I, 2, 1870, S. 142-149: Carmina Codicie Turic. 78
-
zu: (160r) L. Traube, in: Berl, philol, Wochenschr. 16, 1896, Sp. 79
-
zu 159r-160r
Mario Esposito, Hiberno-latin manuscripts […] , in: Proceedings of the Royal Irish Academy 30, C 1, (1912) S. 5.
- Beschr. J. C. Orelli, Helperici […] Karolus Magnus et Leo papa, 1832, S. 2-7.
Codicological unit:
I
Manuscript title: Alcuini de virtutibus et vitiis
Date of origin: 9. Jahrh.
Extent:
6 Bll.
Format: 18,5 x 11,5 cm
Writing and hands: Von einer Hand geschrieben; rote Titel und einfache Zierbuchstaben.
Contents:
-
Alcuini de virtutibus et vitiis
-
(Bl. 2v-3r)
I De sapiencia
-
(6r-6v)
VII De misericordia
-
Folgt: Titel: VIII. De indulgentia (Rest fehlt)
- a.
Voraus: (1r, 1v) Kapitelübersicht: I-XXXV
- b.
(2r-2v)
Dilectissimo filio Widoni
(M. 101, 613-618)
Codicological unit:
II
Date of origin: 14.-15. Jahrh.
Extent:
27 Bll.
Format: 19,5 x 14,1 cm
Writing and hands: II und III von verschiedenen Schreibern. Rote und blaue Anfangsbuchstaben.
Contents:
- 1.
Theolgische Abhandlungen
- a.
(pp. 7r-11r)
Adam Summula de Summa Raymundi (unvollst.)
[…] In summis festis ad missam dicitur una
(Hain, 13707 10)
- b.
(11r-17v)
Tytulus de sequentibus: Quamvis de sacramentis
- 2.
Sermones
- a.
(17v)
Sermones feriales sumpti a principiis nocturnorum: Dominica die: Beatus vir cui omnia optata succedunt …–…
26v
semper eamus […] Quod ut possimus […]
- b.
(26v-31v)
Sermo de passione domini: Inclinato capite …–…
Ut passionem domini.
-
(Folgt: 31v-33v)
Nachtrag: Sermones (unvollst.)
Rogabat Jesum quidam pharisaeus
Codicological unit:
III
Date of origin: 14.-15. Jahrh.
Extent:
13 Bll.
Format: 19,7 x 14,2 cm
Writing and hands: II und III von verschiedenen Schreibern. Rote und blaue Anfangsbuchstaben.
Contents:
-
34r
Sermones dominicales
46v
[(unvollst.):]
[…] | tiam.b. Secundum est in sustinendis tribulacionibus …–…
46v
vere propheta qui venturus est in mundum.
Codicological unit:
IV
Date of origin: 9. Jahrh.
Extent:
116 Bll.
Format: 22,5 x 16,5 cm
Writing and hands: IV verschiedene Hände, rote Titel und Anfangsbuchstaben.
Contents:
- 1.
47v
Ymnus s. Dei Genetricis Mariae. Victoferus atque salutatorius a s. Germano patriarcha Constantinopolitanorum Rithimice compositus […] : In diebus Theodosii …–…
48v
Ave sponsa insponsata. Incipit ymnus: Angelus primi status […]
-
Voraus : 47r
Augustinus:
de civitate Dei
Inserit etiam Lactantius
(= 1. XVIII, e. 23, n. 2)
- 2.
48v-50v
[Carmina Sangallensia]
Versus de evangelio ad picturam
(gedr. MGH. Poet, lat. med. aevi II, S. 480-482)
-
Folgt: 50v
arabische Zahlzeichen
(gedr. Pertz, Archiv, VII, 1839, S. 364)
- 3.
Varia
- a.
(51r)
Regeln für Heiligendarstellung
Laurentius iuvenis clericus
- b.
(51r-52r)
Glossarium
Morfo[r]ma. g. l. forma vel figura
- c.
(52r)
Decanus sub centurione
- d.
(52r-53v)
Canon autem grece latine …–…
a societate multorum in unum; xpl ·.· e ·.· I.
- 4.
Formeln
- a.
(53v-54r)
Petitio novitiorum: Ego ille initium
(gedr. Β. Albers, Consuet. monast. Ili, 1907, S. 176f.)
- b.
(54r)
Traditio infantum: Dum legaliter
(Albers, S. 185)
- c.
Promissio regularis
(Albera, S. 177)
- d.
(54v-57r)
[Confessio Pelagii]
Credimus in Deum
(M. 78, 488-491)
- 5.
59r-82v
Quinti Sereni:
Liber medicinae
(Hain 14698)
-
- a.
(Voraus: 57v)
Versus
Herbarum species
(gedr. F. A. Reuss, Lectiones de scientiarum naturalium historia I, s. a., S. 8)
- b.
(58r-59r)
Capitula (LXII)
(F. A. Reuss, S. 8f.)
- 6.
Varia
- a.
(82v-83r)
Rustice lustrivage
(gedr. Aem. Baehrens, Poetae lat. min. III, 1881, S. 170)
- b.
(83r-84r)
[De septem miraculis mundi]
Primum capitulogium
(gedr. H. Omont, in : Bibliothèque de l'Ecole des Chartes 43,1882, S. 47-50)
- c.
(84r-86r)
Alkuin an Daphnin
Quia pridem
(gedr. MGH. Ep. Karol. aevi II, 1895, S. 200f.)
- 7.
Theodulfi carmina
- a.
(86v-91r)
[Ad Modoinum]
Hoc Modoine tibi
(gedr. MGH. Poetae lat.aevi Carol. I, S. 563-569)
-
- a.
(Voraus: 86r-86v)
[Aenigmata Bonifatii: Prologue]
Aurea nom decem
(MGH., S. 3f.)
- b.
(91r-92v)
[Ad Aiulfum]
Hoc, Aiulfe, tibi
(MGH., S. 560-563)
- c.
(92v-95v)
[Rescriptum Modoini]
Ludere nemo potest
(MGH., S. 569-573)
-
- a.
(Folgt: 95v-96r)
[Epitaphium Vitalis]
Quid tibi mors
(Aem.Baehrens, III, S. 245f.)
- b.
(96r)
Epitafium: Luciola effigies
(Aem. Baehrens, V, 1883, S. 385)
- 8.
96v-103r
Catonis disticha [(spät. Hd) (IV libri)]
Si deus est animus
(Aem. Baehrens, III, S. 216-236)
-
Voraus: 96r-96v
Cum animadverterem
(Aem. Baehrens, S. 214-216)
-
Folgt: 103r-104v
De Philomela
Sum noctis socia
(Aem. Baehrens, V, S. 368-370)
- 9.
104r-114v
[Angilberti: ]
Karolus Magnus et Leo papa
[(Hs : fer kelpc)] Rursus in ambiguos
(gedr. MGH. S. 366-379)
- 10.
114v-116r
Scholien zu Quintus Serenus (Nr. 5)
(gedr. F. A. Reuss, S. 21-22)
- 11.
Versus varii
- a.
(116r)
Tantum vina nocent
(gedr. Baehrens, III, S. 271)
-
Aenigma
Collis sum
(Aem. Baehrens, S. 170)
- b.
(116v-117v)
Conflictus veris et hiemis: Conveniant subito
(MGH. Poetae lat. aevi Carol. I, S. 270-272)
- c.
(117v)
[Isidori (?): ]
Carmina
Hilarius, Gallia me genitum [(Hs: gemitum)]
(M. 83, 1109)
- d.
(118r)
[Catonis]
Nomina musarum: Clio historias
(Aem. Baehrens, S. 243f.)
- e.
(118r-118v)
Divisiones musice artis […]
- f.
(118v)
Fonte lavat genitor
(gedr. A. Riese, Anthologia latina, 1869, Nr. 688-688c)
- 12.
118v-122r
[Beda ven.: ]
Epistola de mansionibus filiorum Israhel
Quasdam [(Hs: duas)] mihi pariter
(M. 94, 699-702)
- 13.
122r-122v
Laurentius Scottus:
ohne Titel
(Alcuin: M. 101, 729)
De X numeris canonum IIII evangelistarum: Quam in prima speciosa
(gedr. Mario Esposito, Hiberno latin manuscripts in the libraries of Switzerland, in: Proceedings of the Royal Irish Academy 30, C 1, 1912, 8. 3-5)
-
Folgt: 122v
Matthaeus habet testimonia prophetarum XVII …–…
123r
Johannes […] canones CCXXXIII
- 14.
123r-127v
[Fortunati: ]
Expositio fidei catholice
Quicumque vult […] Fides dicitur credulitas
(gedr. A. E. Burn, The Athanasian Creed and its early commentaries, in: Texts and Studies, Cambridge IV, 1, 1896, S. 28-39)
- 15.
128r-149v
Perigesis Prisciani grammatici
Naturae genitor
(Aem. Baehrens, V, S. 275-312)
- 16.
149v-155r
Versus sapientium: Palladi. Sperne lucrum …–…
Cum Foebus radiis
(Aem. Baehrens, IV, S. 119-136, 47)
-
Folgt: 155r-155v
29 Verse
Quam bene sub patule …–…
Femina seduite
(die zwei letzten Verse gedr.: A. Riese, Nr. 689)
- 17.
156r-159r
Exzerpte
- a.
(156r-156v)
Augustinus:
de civitate Dei
I. Judicii Signum tellus …–…
demonstrante intentissime audiamus
( = Lib. 18, e. 23)
- b.
(156v-157r)
Dinamus grammaticus …–…
suscipiendo nos in aeterna tabernaculo
(gedr. A. Mai, Nova Patr. Bibl. I, S. 182)
- c.
(157r-157v)
[Augustinus: ]
de civitate Dei
In manus inquit …–…
Primus resurrectionis
( = Lib. 18, e. 23)
- d.
(157v)
Item Augustinus dicit: Quattuor sunt necessaria in ecclesia; Terentius dixit: In contextu historiae
- e.
(158r)
Enigma est ut est illud Esaie
- f.
(158r-158v)
De pulchritudine psalmodie Gregorius ait: Joseph cum de futuro
- g.
(158v)
[…] In sermone s. Augustini XV super locum evangelii sec. Johannem […] : Reliquit Jesus iudeam.
-
Folgt: (158v-159r)
de tribulatione praesenti …–…
Que sit perfectio caritatis
- 18.
159r-160r
[Columbanus Abb. Luxov.]
Mundus iste transivit
(gedr. MGH. Epist. Merow. et Karol. aevi I, 1892, S. 189-190)
- 19.
160r-160v
Versus Silvii de cognomentis salvatoris
(gedr. A. Riese, Nr. 689a)
-
Folgt: 160v
Stephani episcopi in enciclis quas scripsit ad Leonem …–…
Indutus est filius
- 20.
160v-162v
[Publilii Syri sententiae]
Contumeliam nec fortis …–…
Ubi emas aliena
(gedr. G. Woelfflin, Publilii Syri sententiae, 1869, S. 72, v. 99; S. 117, v. 693)
Corrections and additions:
Mohlberg, Anhang, S. 358
- Zu IV: A. Riese, Anthologia latina I 2 (1870) S. 142 (= I 2, 1906, S. 158) schreibt: "Turicensis 78 […] olim Freherianus" und verweist (nur in der ersten Auflage) auf Petrus Burmannus Secundus: Anthol. vet. lat. epigrammatum lib. IV n. 88 [= Riese n. 634, S. 144] tom. II (Amstelaedami 1773) p. 59, wo bemerkt ist: "E codice membranaceo […] Marquardi Freheri". Es ist aber nicht bewiesen, dass die von Burmann benutzte Freherianische Hs mit C 78 identisch ist. Fr's Büchersammlung ist nach der Allgemeinen Deutschen Biographie 7 (1878) S. 335 an die Heidelberger Bibliothek übergegangen.
- Zu IV 3 (51r): Die Regeln für Heiligendarstellungen sind gedruckt im Bulletin de la Société nationale des Antiquaires de France (1902) S. 209.
- Zu IV 5 (59r): Quinti Sereni Liber medicinae ist gedr. bei F. Vollmer = Corpus medicorum latinorum II 3 (1916) S. 3-52; S. VII-XI: Beschreibung der Hs (A), die irrtümlich als W 78 bezeichnet ist: "codicem A quia unicum est exemplar recensionis melioris" […]
- Zu IV 4d (54v): Statt M. 78, lies M. 48.
- Zu IV 8 (96v-103r): Catonis disticha vgl. Fr. Zarncke, Der Deutsche Cato, Geschichte der Deutschen Uebersetzungen […] (Leipzig 1852) S. 170-173.
M. Boas, De Parisina quadam sententiarum Catoniarum Sylloga, in: Mnemosyne NS. 43 (1915) S. 290-298: "Turic […] qui est inter Distichorum codices unus ex vetustissimis".
- Zu IV 9 (104r-114v): Nach "Angilberti" ergänze: Carmina.
- Zu IV 15 (128r-149v): Der Text endigt: Feliciter explicit idest descriptio orbis terrarum et maris Prisciani grammatici secundum Dionysium. Hiernach ist das Reichenauer Bruchstück 212 der Badischen Landesbibliothek Karlsruhe (von K. Preisendanz, Lesefrüchte. 1. Ein Reichenauer Bruchstück von Priszians Periegesis, in: Neue Heidelberger Jahrbücher N. F., 1939, S. 90-92) ergänzt. Auch dieses Bruchstück datiert 9. Jh. und stammt wohl aus St. Gallen (B. Bischoff hält die Schrift des Reichenauer Fragmentes für südenglisch). Ein dritter Vertreter einer Dionysius-Priszian-Hs (9. Jh.) liegt in Leiden: Cod. Vossianus lat. 2° 67. Eine Priszian-Hs der Badischen Landesbibliothek (K 442, Sammel-Hs) stammt aus dem 10. Jh. Vgl. A. Holder, Die Karlsruher Hss (Karlsruhe 1896) 78. Nach Bischoff: 9. Jh. Zur Priscian-Ueberlieferung s. E. Baehrens, Poetae Lat. minores 5, 262f.
- Zu IV 17b (156v-157r): Statt: Dinamus grammaticus, lies: Dinamius.
- Zu IV 19 (160r-160v): Statt: in enciclis, lies: in enciclicis.
- Beschreibung der Hs: Bruckner, Scriptoria III S. 126: I: "9. Jh., ob st. gallisch ?" IV: "Von mehreren sorgfältigen Händen, 2. H. 9. Jh. fraglich ob durchweg st. gallisch".