Cologny, Fondation Martin Bodmer, Cod. Bodmer 142
Creative Commons License

Pellegrin Elisabeth, Manuscrits latins de la Bodmeriana, Cologny-Genève 1982, pp. 342-348.

Visione d'insiemeFacsimileCaricare PDFCaricare XMLStampare descrizione
Titolo del codice: Prudentius, Carmina (cum glossis)
Datazioni:
Secondo foglio: f. 2 // Et luxu petulans
Supporto materiale: Parch.
Dimensioni: 194 ff. (f. 1, 81 et 194v blancs)
Formato: 211 x 165 mm.
Composizione dei fascicoli: Cahiers: f. 1-7 quaternion dont le f. 1 manque; f. 8-184 22 quaternions + le f. 80 ajouté sur onglet et écrit d'une autre main contemporaine, signés à la fin: b, c, d, e, F, G, h, i y, z; f. 185-194 quinion.
Condizione: Parchemin assez épais et raide, un peu gondolé; dans le coin inférieur droit des feuillets tache d'humidité qui a parfois effacé des gloses.
Disposizione della pagina: Justification: 150 x 90 à 100 mm. 23 lignes à la page, 2 colonnes aux f. 26v-39. 45-47 et 71v-75 en partie. Réglure à la pointe sèche ›‹›‹ […]
Tipo di scrittura e mani: Ecritures assez épaisses, soignées, plusieurs mains.
Decorazione: Titres rubriqués. Initiales rubriquées à entrelacs et palmettes ou fleurons sur fond pointillé de rouge aux f. IV, 3 (en forme d'aigle), 4, 5v, 72v (accompagnée en dessous d'un animal), 106 et 107v (aussi accompagnée d'un animal); autres initiales simples rubriquées; initiales des vers rubriquées, parfois seulement à un vers sur deux, ou rehaussées de rouge.
Aggiunte: Gloses marginales et interlinéaires contemporaines jusqu'au f. 128v, parfois assez abondantes, plus rares vers la fin.
Titre moderne au verso du plat supérieur: Opera Aurelii Prudentii Poetae Facundissimi (XVIIIᵉ s. ?).
Legatura: Allemande, ancienne (XVᵉ s. ?), dos récemment restauré, sur ais de bois, peau de truie ou basane teintée en rouge, estampée à froid avec encadrements de filets, au plat supérieur bordure d'entrelacs losangés, en haut et en bas bordure de fers à redents et phylactères contenant une inscription en lettres gothiques illisible, au centre filets en diagonale entrecroisés formant des losanges remplis de grandes fleurs; au plat inférieur bordure de petits quadrilobes, en haut et en bas fers à redent, au centre filets en diagonale entrecroisés et fleurs; un fermoir de peau épaisse avec attache de métal (cf. infra Bodmer 171, reliure semblable).
Contenuto:
  • f. 1v-194 Prudentius: Carmina (cum glossis) D'après l'ordre des pièces et les variantes le manuscrit appartient à la classe Bb de Bergman, ouvr. cit. supra , ou de M. P. Cunningham, éd. cit. infra , qui comprend plusieurs manuscrits originaires de Saint-Gall: Saint-Gall Stiftsbibliothek 134 et 136, Naples Bibl. naz. IV G 68, Berne Burgerbibl. 264 etc. Les gloses sont tirées en grande partie du commentaire attribué à Ps. Iso Sangallensis (Nota: Cf. H. Silvestre, Aperçu sur les commentaires carolingiens de Prudence, dans Sacris erudiri, IX, 1957, p. 53-54 et 58-59.), avec des variantes et additions.
    • (f. 1v-2v) Praefatio.
      • (glose précédant le texte): Oaetpikoλoc [sic] trictpoφhoc (au-dessus, glose interlinéaire: quasi tercio membro ad cantum reuertens uel ter cantu distinctum. tercio uersu repetitum). Nam primus uersus cliconius [sic] dicitur constans ex spondeo, choriambo et pyrrichio. Scanditur autem sicut iambicum dimetrum, archiloicum, acatalecton, monocolon (glose au-dessus: idest uni distinctiuum). Secundus uersus asclepiadeus constans ex spondeo et duobus choriambis et pyrrichio. Tercius choriambicus saphicus constans ex spondeo et tribus choriambis et pyrrichio.
      • (texte) Per qvinqvennia (glose au-dessus: Per quinquaginta annos) iam decem / Ni fallor …–… Liber quo tulerit lingua / sono mobilis ultimo. >Explicit prefatio.<
      • (gloses marginales) Ferule dicte a feruore eo quod feruere id est tremere [discipulos faciant] et hic ostense [sic] grammaticis fuisse (texte en partie effacé, cf. v. 8
        • éd. Migne, P.L. 59, col. 768 (Glossae veteres);
        • J. M. Burnam, éd. cit. infra, p. 11).
        Emico est exilio uel commoueo. Vnde Virg. emicant digiti, ponimus emicare pro splendere quis dum spendet quasi exilire uidetur et immotum est (cf. v. 44
        • éd. Migne, P.L. 59, col. 775;
        • Burnam, p. 12).
      • éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 1-2.
    • (f. 3-23v) Liber Cathemerinon (I-X)
      >Incipit liber ymnorvm avrelii Prudentii Clementis Nobilissimi ac Facundissimi poetę. Metrum Iambicum / Ymnus ad Gallicinium [sic].< (note en marge): Primus spondeus, semper secundam regionem iambus reg[ionem] (?). Terciam spondeus uel iambus pyrrichius claudit.
      • Ales dies nvntivs lucem …–…
        Liquido spargemus odore (X, fin).
        Finit liber ymnorvm.
      • (glose marginale) Ales per gallum qui diem canendo denunciat Christus significatur qui mentes nostras ab infidelitate ad ueram uitam, ad ueram lucem uocat (éd. P.L. 59, col. 775-776; Burnam, p. 12, var.) …–… Caries id est putredo, temetres (sic pour: termetes) sunt uermes qui ligna comedunt et putrescere faciunt (cf. X, v. 141 - éd. P.L. 59, col. 886, var.). éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 3-59.
    • (f. 23v-49) Peristephanon (I, V, II, XI, XIII, XII, IV, XIV).
      >Incipit liber perystephanon. Ymnus in honore martyrum Emetherii et Cheledonii Calagurritanorum. Metrum trochaicum archiloicum. Constans ex VII trocheis et sylla[ba] et aliquotiens spondeum assumit.< (glose marginale): >Peristephanon ex greco de coronatis, ex hebreo uero norma eorum id est martyrium (inédite?).< (texte), f. 24 Scripta sunt cęlo duorum martyrum uocabula (gloses marginales) f. 24v quia uexilla regum erant in modum draconum uento in se recepto (cf. v. 34-35 - éd. P.L. 60, col. 282).
      • f. 26v [V] Incipit passio s. vincentii mart[yris].
      • f. 32v [II] Incipit passio sancti lavrentii mr.
      • f. 39 [XI] Incipit ad valerianvm episcopvm de passione ypoliti mart[yris].
      • f. 42 [XIII] Incipit passio beati Cipriani.
      • f. 44 [XII] Incipit passio sanctorum Petri et Pauli.
      • f. 45 [IV] Incipit ymnus in honore sanctorum XVIII Mart[yrvm] Caesar augustinorum [sic].
      • f. 47v [XIV] Incipit passio sanctę Agnetis uirginis inter dispersa reperies.
      f. 49Dignaris almo uel pede tangere.
    • (f. 49-49v) Ps. Damasvs, papa: Epigramma 71
      >Versus Constantinę Constantini filię scripti in absida basilicę quam condidit in honore Agnetis uirginis.< Constantina (glose au-dessus: filia Constantini regis) deum uenerans Christoque dicata … (glose au-dessus: electa). … O fęlix uirgo memorandi nominis Agnes (14 v.).
      • éd. Migne, P.L. 13, col. 402 n. 2.
      • A. Ferrua, Epigrammata Damasiana… Rome, 1942, p. 248 (Sussidi allo studio delle antichità cristiane…, II).
    • (f. 49v) Damasvs: Epigramma 37
      >De eadem uersus Damasi episcopi urbis Romae.< Fama refert sanctos dudum genuisse (glose au-dessus: floruisse) parentes …–… Vt Damasi precibus faueas precor inclita martyr (10 v.).
      • éd. Migne, P.L. 13, col. 402-403 (carm. XXIX).
      • A. Ferrua, ouvr. cit., p. 176.
    • (f. 49v-71) Prudentius: Peristephanon (III, VI-VII, IX, VIII, X)
      • [III] >Avrelii Prudentii Clementis .uc. Incipit ymnus in nomine beatę Eulalię martyris.<
      • (f. 51v) [VI] >Incipit ymnus beatissimorum martyrum Fructuosi episcopi ęcclesię Tarraconensis et Augurii et Eulogii diaconorum.<
      • (f. 54) [VII] >Incipit ymnus in honore Quirini martyris et episcopi ęcclesię Susciane.<
      • (f. 54v) [IX] >Incipit passio sancti cassiani foro corneliensis.<
      • (f. 56) [VIII] >De loco in qvo martyres passi svnt nvnc baptisterivm est.<
      • [X] >Incipit romanvs prvdentii clementis contra gentiles.<
      • f. 71 Sit dexter agnus induatur uellere.
      • (gloses marginales) Regestum uocatur liber continens memorias aliorum librorum et epistulas in unum collectas et dicitur regestum quasi iterum gestum, Iohannes Scotus registron dicebat (cf. X, v. 1131 - éd. Migne, P.L. 60, col. 529; d'après l'éd. de Weitz: H. Silvestre, art. cit. supra, 1957, p. 56). Monumentum et monimentum et monimen sub uno sensu semper ponuntur (cf. X, v. 1132 - éd. P.L. 60, col. 529). éd. (Peristephanon) M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 251-389.
    • (f. 71-75) Cathemerinon (XI-XII)
      • [XI] >Incipit ymnvs xiii (sic pour: viii) kl. ianvarii dimetrvm iambicvm constans ex dvobvs diambis.< f. 71v . Qvid est qvod artvm cicvlvm
      • (gloses marginales) Per centum octoginta gradus ascendit sol quando crescunt dies et per eosdem descendit et tot sunt dies anni (add. au-dessus: exceptis V) qui intercalares dicuntur (cf. XI, v. 11 - éd. P.L. 59, col. 889).
      • (texte), f. 72v à la fin: >Finit ymnus VIII kl. Ianvarii. Hoc est de nat[ali] domini.<
      • [XII] >Incipit ymnus de epiphania, idem metrum quod supra.<
      • (f. 74) en haut, notes modernes de deux mains: 1) (à l'encre): Salvete flores (cf. XII, v. 125); 2) (au crayon): point de lacune page 51.
      Iam nemo posthac mortuus. >Finit Cathemerinon Prudentii Clementis. cvm. cvm. [sic].< éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 60-72.
    • (f. 75-75v) Epilogus (De opusculis suis).
      >Incipit de opusculis suis throchium et trimetrum endecasyllabum.< (le v. 1 manque): Pius fidelis innocens pudicus (v. 2).Iuuabit ore personasse Christum. Quo rigente [sic] uiuimus. >Finit peristefanon [sic]< éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 401-402.
    • (f. 75v-80v) Tituli historiarum.
      >Incipivnt tytvli hystoriarvm. Adam et eve.< Eva columba fuit tunc candida …–… Et septem potuit signacula pandere solus. > Explicivnt tytvli hystoriarvm.< éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 390-400.
    • (f. 81v-106) Apotheosis
      >Incipit aΠoϴeωcic id est de divinitate.<
      • (praefationes): Est tria summa (glose au-dessus: principia) deus. trinum specim[en] (glose au-dessus: diuisio). …–… f. 82 Zizaniorum semina. > Contra heresim qvae passvm patrem affirmant. <
      • f. 82v Plurima sunt sed pauca loquar …–…
        • (gloses marginales), f. 86. Philosophi licet diuersis numinibus litarent sine aliquo sexu / progenitor genitrixque deum (cf. v. 162, 6 lignes - inédit?).
        • Vnionitę sunt qui dicebant unam substantiam et unam personam, filium et spiritum s. negabant / male unam personam esse tantum affirmabant (cf. v. 178, 13 lignes - éd. P.L. 59, col. 934-935; Burnam, p. 43, début seul).
        • f. 87 (dernière glose): (texte lacunas) id est in fixuras clauorum, Thome enim minime credenti / dicitur tetigisse quia domino iubente hoc facere poterat (cf. v. 221 - éd. P.L. 59, col. 941, var.; Burnam, p. 46, var.).
        (texte) … Respuite [sic] (glose au-dessus: uel despicite) exurgens quo Christus prouocat ite. (glose) … qui solent mortem linari (cf. v. 1083 - éd. P.L. 59, col. 1006). > Finit liber apotheosis. < éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 73-115.
    • (f. 106-128v) Hamartigenia (ou Amartigenia)
      >Incipit amartigena [sic] id est de origine peccatorvm.<
      • (Praef.) Fratres ephebi (glose au-dessus: id est iuuenes) fossor (glose au-dessus: agricola) et pastor dvo
      • (texte), f. 107v: >Adversvs marcionitas qvi dvos deos esse affirmabant.< Qvo te precipitat rabies tva perfide Cain …–…
        • (gloses, surtout interlinéaires), f. 110v en marge: gigas fuit pessimus / crudelitate (cf. v. 143 - éd. P.L. 59, col. 1022).
        • f. 127v (dernière glose marginale): e[st] (? ou c[haos]?) confusio tenebrarum quia confusione distante non possumus misceri felices et mali et lat[ine] (?) decl[arat] (?) caus. cas. (ou: car.?) grece ante chaos (cf. v. 926 - éd. partielle P.L. 59, col. 1976).
        (texte) … Glorificent me pena leuis clementer adurat. >Finit liber de amartigenia.< éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 116-148.
    • (f. 129-150v) Psychomachia
      • >Incipit prefatio libri psychomachie.< (praef.) Senex fidelis prima credendi via est
      • (f. 130v) (texte) >Invocatio.< Christe graues hominum semper miserate labores …–… Eternum solio diues sapientia regnet. éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 149-181.
    • (f. 150v-194) Contra Symmachum
      • >Contra orationem Simmachi av. Prvdentii .c. liber i incipit p[re]fat[io]. < (praef.) Pavlvs preco dei qvi fera gentivm
      • > f. 153 (texte) Incipit adversvs simmachvm avr[elii] prvd[entii] liber prior. < Credebam vitiis ęgram gentilibus urbem
      • (f. 167v) liv. II.
      f. 167v-169 praef. en capitales. Quemque ducem belli sequitur pietate sequatur.
      • éd. M. P. Cunningham, éd. cit. infra, p. 182-250.
      • éditions du texte de Prudentius: Migne, P.L. 59, col. 767-1078 et 60, col. 11-594.
      • J. Bergman, Aurelii Prudentii Clementis Carmina (Corpus script. eccles. latin. LXI), Vienne, 1926.
      • M. P. Cunningham, Aurelii Prudentii Clementis Carmina (Corpus Christianorum, Series latina CXXVI), Turnhout, 1966.
      • éd. du commentaire du Ps. Iso Sangallensis: Migne, P.L. 59 et 60 (Glossae veteres, en note, d'après F. Arevalo qui reproduit les glossae veteres de l'éd. Weitz, 1613).
      • éd. d'un ancien commentaire apparenté à celui du Ps. Iso (Bii de H. Silvestre, art. cit. supra, p. 53-59 et 62-65): J. M. Burnam, Commentaire anonyme sur Prudence d'après le ms. 413 de Valenciennes, Paris, 1910.
Origine del manoscritto: Allemande ou suisse (région de Saint-Gall ?): on remarque dans les écritures quelques i souscrits après les lettres m et n.
Provenienza del manoscritto:
Acquisizione del manoscritto: Acquis par Martin Bodmer en 1950 (Catalogue 81 de Robinson, de Londres, n° 93).
Bibliographie:
HomeInformazioniNewsContattiTutela dei dati© 2013 e-codices