<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_bbb-0212_Mittenhuber"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/bbb/0212/Mittenhuber">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title><hi rend="bold">I: Cassiodorus: Institutiones, lib. II; Tractatus de quattuor elementis; Augustinus: Excerpta etc.; II: Porfyrius Optatianus: Panegyricus; Alcuinus; Josephus Scotus; Theodulfus: Carmina acrosticha.</hi></title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Marina Bernasconi</persName>
						<date when="2019-04-16">16.04.2019</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
					<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
					</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<msDesc xml:id="bbb-0212_Mittenhuber" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>Bern</settlement>
						<repository>Burgerbibliothek</repository>
						<idno>Cod. 212</idno>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title><hi rend="bold">I: Cassiodorus: Institutiones, lib. II; Tractatus de quattuor elementis; Augustinus: Excerpta etc.; II: Porfyrius Optatianus: Panegyricus; Alcuinus; Josephus Scotus; Theodulfus: Carmina acrosticha.</hi></title>
						<origPlace>Teil I (f. <locus from="1r" to="110v">1–110</locus>): Deutschland: Mainzer Domschule (<hi rend="small-caps">Bischoff, Homburger</hi>)</origPlace>
						<origPlace>Teil II (f. <locus from="111r" to="126v">111–126</locus>): Flandern/Deutschland: Saint-Amand/Mainz (<hi rend="small-caps">Bischoff, Schaller</hi>); Nordfrankreich (<hi rend="small-caps">Homburger</hi>).</origPlace>
						<origDate notBefore="0800" notAfter="0832">Teil I (f. <locus from="1r" to="110v">1–110</locus>): Erstes Drittel 9. Jh. (<hi rend="small-caps">Bischoff, Homburger</hi>)</origDate>
						<origDate notBefore="0800" notAfter="0999">Teil II (f. <locus from="111r" to="126v">111–126</locus>): Erstes Drittel 9. Jh. (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi>: f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus> bzw. f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus> ursprünglich wohl zwei selbständige Teile, doch sicher schon in der ersten Hälfte des 9. Jh. vereinigt); 9./10. Jh. (<hi rend="small-caps">Homburger</hi>).</origDate>
					</head>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support><p>Teil I: f. <locus from="1r" to="110v">1–110</locus> Kalbspergament (dick und samtig).</p>
									<p>Teil II: f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus> Schafspergament (weicher und dünner als Teil I); f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus> Kalbspergament.</p></support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount">126 Blätter</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="30 x 21.5 cm">30 x 21,5 cm, unregelmässig beschnitten (beide Teile).</measure>
								</extent>
								<foliation>Moderne Foliierung: 1–126.</foliation>
								<collation>
									<p>Teil I: 13 IV<locus from="104v" rend="sup">104</locus> + III<locus from="110v" rend="sup">110</locus>; keine Lagensignaturen erkennbar.</p>
										<p>Teil II: II<locus from="114v" rend="sup">114</locus> + IV<locus from="122v" rend="sup">122</locus> + II<locus from="126v" rend="sup">126</locus>; keine Lagensignaturen erkennbar.</p></collation>
								
								<condition>Gut, aber bei der Restaurierung <date>1952</date> zu eng gebunden (s. unten Einband).</condition>
							</supportDesc>
						</objectDesc>
						<additions>f. <locus from="2r">2r</locus> rechts Schwarzer Rundstempel <hi rend="italic">Bibliotheca Bernensis</hi>, 42 mm (<date>um 1700</date>), oben rechts <hi rend="italic">Ms. 212</hi>. – f. <locus from="1v">1v</locus>: Bibliothekssignatur (?) <hi rend="italic">4</hi> (15./16. Jh.)</additions>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="1952" notAfter="1952">
								<p>
									<locus from="Vorderseite">Moderner Einband</locus>, Bern <date>1952</date>, <persName role="restorer" key="pnd_114933774">Johannes Lindt</persName>: Hellbraunes Schweinsleder auf dicken Kartondeckeln (<measure type="binding">31 x 21,5 cm</measure>), mit geschrägten Kanten und Streicheisen blind verziert; neue Mittelschliesse, alte Heftung auf 3 Doppelbünden belassen (Lindt, s. unten); keine Kapitale. Kein Rückentitel, unten Signatur <hi rend="italic">Cod. 212</hi> eingeprägt. Zwei moderne Vorsatzblätter (f. <locus from="V1r">I</locus>, <locus from="N1r">III</locus>) sowie ein älteres Vorsatzblatt (f. <locus from="V2r">II</locus>) aus Papier, <date>ca. 18. Jh.</date>, mit Notizen von <persName role="librarian" key="pnd_116378999">H. Hagens</persName> Hand betreffend Kollationierung und Abschrift der Texte dieses Codex für <persName>L. Müller</persName>, <date>1870/1871</date>, sowie, von <persName>B. Mynor</persName>s' Hand, dat. <date>1933</date>, Hinweis auf abgeschabte Gedichtzeilen: <quote>am folio 1v finden sich Zeilen 76–82 des Gedichts, von L. Traube (Poetae lat. a.C. III 5,259) herausgegeben</quote>.</p>
									<p>Vorgängereinbände (laut Zustandszettel J. Lindts im Spiegelblatt des <locus from="Hintere_Innenseite">Hinterdeckels</locus>): <quote>Ursprünglich Ganzlederband (siehe die Einschlagspuren auf dem 1. Pergamentblatt, das ursprünglich als Vorsatz diente). Im 17. Jh. wurde der Codex in einen Pergamentband gebunden, jedoch die ursprüngliche Heftung belassen.</quote></p>	
							</binding>
						</bindingDesc>
						<accMat></accMat>
					</physDesc>
					<history>
						<provenance><p>Vorbesitzer: <orgName>Strassburg, Kathedralbibliothek</orgName>, vgl. Bongars handschriftliche Notiz <quote>Ex ms. bibliothecae Argentinensis capituli</quote> in <ref type="mss" cRef="bbb-0148-58#143r" rend="no-link">Cod. 148.58, f. 143r</ref> – vielleicht aber auch bis ins 16. Jh. in <placeName>Mainz</placeName> (<hi rend="small-caps">Schaller</hi>).</p>
							<p>Vorbesitzer: <persName role="former_possessor" key="pnd_117618349">Bongars, Jacques</persName> (<date>1554–1612</date>) – ohne Namenszug und Notizen, aber eigenhändige Abschriften von f. 1v und 110r in <ref type="mss" cRef="bbb-0492-13#159r" rend="no-link">Cod. 492.13, f. 159r</ref> sowie von f. 120r–121v in <ref type="mss" cRef="bbb-0148-37#77r" rend="no-link">Cod. 148.37, f. 77r–82v</ref> und 148.58, f. 143r–146v (f. 143r: <hi rend="italic">Ex manuscripto Porphyrii Panegyrico, quod editus Lutetiae a Dion. Duval inter Poemata, sed in editione haec desiderantur</hi> [= Edition der Epigrammata et poematia vetera, Paris, Dionysius Duval, 1590; von Pithou und Bongars annotiertes Exemplar: MUE Bong VI 148, früher G 264, vgl. <bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, S. 539, 543</bibl>]; f. 146r die Notiz: <hi rend="italic">Subiuncta sunt in manuscripto alia eiusdem aevi (?) carmina Alcuini et Josephi Scoti, in quibus Karoli mentio</hi>).</p></provenance>
						<acquisition>
							Durch die Schenkung von <persName role="former_possessor" key="pnd_128869453">Jakob Graviseth</persName> <date>1632</date> in die Berner Bibliothek gelangt.
						</acquisition>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl type="edited"><persName>Homburger, Otto</persName>: Die illustrierten Handschriften der Burgerbibliothek Bern. Bd. 1. Bern 1962. S. 85–86, 162–163. Redigiert und ergänzt von <persName>Florian Mittenhuber</persName>, Februar <date>2019</date>.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<listBibl>
								<head>Kataloge:</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hortin</hi>, Samuel: Clavis bibliothecae Bongarsianae MDCXXXIIII. Bern 1634 <supplied>= BBB Cod. A 5</supplied>, S. 33: [Sign.] <hi rend="italic">II. 22.</hi> [Nr.] <hi rend="italic">V. Cassiodorus: 4. De artibus et disciplinis. 4°.</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Wild</hi>, Marquard: Catalogus Librorum Bibliothecae Civicae Bernensis MDCIIIC. Bern 1697 <supplied>= BBB Cod. A 4</supplied>, f. 31v: <hi rend="italic">212. Cassiodori senatoris De artibus et disciplinis secularium studiorum libri. Item ex Augustino quaedam logica de sophismatibus. Item Rhetorica et musica. Item Panegyricus Guglii [sic] Optatiani Porphyrii cum carminibus in laudem Constantini imperatoris artificiosi dispositis. Teudulphi epsicopi versus. f.</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Engel</hi>, Samuel: Manuscripta A<supplied>nno</supplied> 1740. Bern 1740 <supplied>= BBB Mss.h.h. III 110</supplied>, f. 4r: <hi rend="italic">212. Alcuinus. Eiusdem et Josephi abbatum carmen, vide Cassiodor</hi>; f. 18v: <hi rend="italic">212. Eiusdem</hi> [sc. Cassiodori] <hi rend="italic">varii. Item Publii Optatiani Porphyrii panegyricus Constantini, Alcuini et Josephi abbatum carmen, Theodulphi episcopi Carmen. Secul. 11°, m</hi>[embr.]; f. 55r: <hi rend="italic">212. Logica de sophismatibus, vide Cassiodor</hi>; f. 62r: <hi rend="italic">212. Musica et rhetorica, vide Cassiodor;</hi> f. 69r: <hi rend="italic">212. Panegyricus Publii Optatiani Porphyrii cum carminibus in laudem imperatoris Constantini, vide Cassiodor;</hi> f. 79v: <hi rend="italic">212. Rhetorica et musica, vide Cassiodor</hi> sowie f. 90r: <hi rend="italic">212. Theodulphi episcopi carmen, vide Cassiodor.</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Sinner</hi>, Johann Rudolf: Catalogus codicum mss. bibliothecae Bernensis, Bd. 1. Bern 1760, S. 3, 8–9, 331, 582–583.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Catalogus Codicum Bernensium. Bern 1875, S. 260–261.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Pellegrin</hi>, Élisabeth: Notices de manuscrits contenant de textes classiques latins de la Bibliothèque de la Bourgeoisie de Berne. Bern, um 1960 [unpubliziertes Typoskript].</bibl>
							</listBibl>
							<listBibl>
								<head>Literatur zur Handschrift (Auswahl):</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Bischoff</hi>, Bernhard: Katalog der festländischen Handschriften des neunten Jahrhunderts. Teil I: Aachen–Lambach. Wiesbaden 1998, hier S. 117 (Nr. 552–553); vgl. auch Teil III: Padua–Zwickau (2014), S. 145 (Nr. 4556).</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Homburger</hi>, Otto: Die illustrierten Handschriften der Burgerbibliothek Bern. Bd. 1. Bern 1962. S. 85–86, 162–163.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner</hi>, Sara/ <hi rend="small-caps">Jurot</hi>, Romain: Die handschriftliche Überlieferung der Werke des heiligen Augustinus. Bd. 9.1–2 Schweiz. Wien 2001, hier 9.2, S. 64.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Kluge</hi>, Elsa: Publilii Optatiani Porphyrii carmina. Leipzig 1926, hier S. V–VIII.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Mostert</hi>, Marco: The library of Fleury. A provisional List of Manuscripts. Hilversum 1989, S. 64 (Nr. 112–113).</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Müller</hi>, Konrad: Jacques Bongars und seine Handschriftensammlung, in: Schätze der Burgerbibliothek Bern. Bern 1953, hier S. 100.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi>, Roger A. B.: Cassiodori senatoris institutiones. 2. Aufl. Oxford 1961, hier S. XXXI.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Polara</hi>, Giovanni: Ricerche sulla tradizione manoscritta di Publilio Optaziano Porfirio. Salerno 1971, hier S. 7–10, 20.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Riek</hi>, Markus/ <hi rend="small-caps">Goll</hi>, Jürg/ <hi rend="small-caps">Descoeudres</hi>, Georges (Hgg.): Die Zeit Karls des Grossen in der Schweiz. Sulgen 2013, hier S. 276.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schaller</hi>, Dieter: Die karolingischen Figurengedichte des Cod. Bern. 212, in: <hi rend="small-caps">Jauss</hi>, Hans Robert/ <hi rend="small-caps">Schaller</hi>, Dieter (Hgg.): Medium Aevum vivum: Festschrift für Walther Bulst. Heidelberg 1960, S. 22–47, hier S. 42–47.</bibl>
							</listBibl>
							
								<listBibl>
									<head>Externe Ressourcen:</head>
									<bibl>Neuere Literatur – <ref type="crossRef" target="https://slsp-bsb.primo.exlibrisgroup.com/discovery/search?query=lds01,exact,BBB%20Cod.%20212&amp;tab=41SLSP_BSB_DN_and_CI&amp;search_scope=DN_and_CI&amp;vid=41SLSP_RBE:VU1&amp;offset=0">Swisscovery</ref></bibl>
									
								</listBibl>
							
						</listBibl>
					</additional>
					<msPart>
							<altIdentifier type="partial">
								<idno>I</idno>
								<note>(f. <locus from="1r" to="110v">1–110</locus>)</note>
							</altIdentifier>
						<head>
							<origDate notAfter="0800" notBefore="0832">Erstes Drittel 9. Jh.</origDate>
							<origPlace>Deutschland: Mainzer Domschule.</origPlace>
						</head>
						<msContents>
							<summary><locus from="1r" to="110v">1r–110v</locus> <hi rend="bold">Cassiodorus: Institutiones, lib. II; Tractatus de quattuor elementis; Augustinus: Excerpta; etc.</hi></summary>
							<msItem n="1.1">
								<title>Versus ad Carolum Calvum [abgerieben].</title>
								<msItem>
									<listBibl>
										<head>Edition:</head>
										<bibl><hi rend="small-caps">Traube</hi>, Ludwig: Poetae Latini aevi Carolini III. Berlin 1896 [= MGH, Poetae III].</bibl>
									</listBibl>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="1r">1r</locus> 
									<title>Versus ad Carolum Calvum, VI,76–82.</title>
									<incipit>Hieronymus pollens Latiari stemmate multum</incipit>
									<explicit>sine fine canentes.</explicit><lb/>
									<bibl><hi rend="small-caps">Traube</hi> (1896), S. 259.</bibl>
								</msItem>
							</msItem>
							<msItem n="1.2">
								<title>Marius Victorinus: Contra Candidum Arrianum [Exzerpt].</title>
								<msItem>
									<listBibl>
										<head>Editionen:</head>
										<bibl><hi rend="small-caps">Henry</hi>, Paul/ <hi rend="small-caps">Hadot</hi>, Pierre: Marius Victorinus. Ad Candidum Arrianum, Adversus Arium, De homoousio recipiendo, Hymni. Wien 1971 [= Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, Bd. 83].</bibl>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 8: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Opera quae exstant universa Constantini Magni, Victorini … Paris 1844 [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 8].</bibl>
									</listBibl>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="1v">1v</locus>
									<author key="pnd_118577964">Marius Victorinus</author>
									<title>Contra Candidum Arrianum 4,1–5.</title>
									<incipit>Ex libro Victorini contra Candidum Arrianum. Interrogatio: Quomodo definiendum est id quod non est. Responsio: Id quidem quod non est </incipit>
									<explicit>Iuxta quod supra omnia sunt esse.</explicit><lb/>
									<bibl><hi rend="small-caps">Henry/ Hadot</hi> (1971), S. 19–20; <abbr>PL</abbr> 8, 1021–1022.</bibl>
								</msItem>
							</msItem>
							
								<msItem n="2">
									<title>Cassiodorus: Institutiones, liber II, versio Δ.</title>
									<msItem>
										<listBibl>
											<head>Editionen:</head>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 63: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Boetii, Ennodii Felicis, Trifolii presbyteri, Hormisdae papae, Elpidis Uxoris Boetii opera omnia. Paris 1847 [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 63].</bibl>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 64: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Manlii Severini Boetii opera omnia … Tomus posterior. Paris 1847 [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 64].</bibl>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 70: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Magni Aurelii Cassiodori senatoris … opera omnia … Tomus posterior. Paris 1865 [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 70].</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Halm</hi>, Karl: Rhetores Latini minores. Leipzig 1868.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi>, Roger A.B.: Cassiodori senatoris institutiones. 2. Aufl. Oxford 1961.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Folkerts</hi>, Menso: „Boethius“ Geometrie II: ein mathematisches Lehrbuch des Mittelalters. Wiesbaden 1970.</bibl>
										</listBibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="2r" to="89v">2r–89v</locus>
										<author key="pnd_118519514">Cassiodorus</author>
										<title>Institutiones, liber II, versio Δ.</title>
										<msItem>
											<locus from="2r">2r</locus>
											<author key="pnd_118519514">Cassiodorus</author> 
											<title>Institutiones, liber II, versio Δ. Inhaltsverzeichnis.</title> 
											<rubric>Liber Cassiodori Senatoris humanarum litterarum, qui scribitur de artibus et disciplinis secularium studiorum, hoc est de Grammatica, de Rhetorica, de Dialectica, de Philosophia, de Mathematica, de Arithmetica, de Geometrica, de Astronomia, de Musica, de Grammatica arte.</rubric><lb/>
											<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXVI.</bibl>	
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="2r" to="3r">2r–3r</locus>
											<title>Praefatio 3–5.</title> 
											<rubric>I</rubric><incipit>ntentus nobis est de arte grammatica</incipit>
											<explicit>maiorum dicta percipiat.</explicit> 
											<finalRubric>Explicit praefatio.</finalRubric><lb/>
												<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 91–93.</bibl>	
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="3r" to="5r">3r–5r</locus>
											<title>De Grammatica 1–3.</title>
											<rubric>Incipit institutio de arte Grammatica.</rubric>
											<incipit>Grammatica a litteris nomen accepit</incipit>
											<explicit>aut fors neglexi.</explicit><lb/>
											<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 93–96.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="5r" to="9v">5r–9v</locus>
											<title>Excerpta Quintilianea.</title>
											<rubric>Nom<supplied>i</supplied>nis partes.</rubric>
											<explicit>Qualitas ΠΟΙΟΤΗΣ <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> persona ΠΡΟΣΩΤΕΝ. – Inter orationes rhetoricas observandum <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> per ordines temporum acta narrantur. 
												&#x3e;Incipit in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. – Nunc ad artis rhetoricae <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> tractata dilatatur. Qualitas generalis&#x3c; <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> ad factum peragit.</explicit><lb/>
										<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXVI; <hi rend="small-caps">Halm</hi> (1868), S. 501–504; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 97, 99.</bibl>
										</msItem>
											<msItem>
												<locus from="9v" to="16r">9v–16r</locus>
												<title>De Rhetorica 1–17.</title> 
												<incipit>&#x3e;De Rhetorica. Rhetorica dicitur a copia</incipit> 
												<explicit>suae qualitate promeretur.&#x3c;</explicit><lb/>
											<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 97–108.</bibl>
											</msItem>
										<msItem>
											<locus from="16r" to="24v">16r–24v</locus> 
											<title>De Dialectica 1–14.</title> 
											<rubric>De Dialectica.</rubric>
											<incipit>Dialectica primi philosophi</incipit>
											<explicit>&#x3e;Nunc ad Topica veniamus quae sunt&#x3c; <gap reason="sampling"></gap> agnoscere debeamus. Ac prius <supplied>de dialectis dicendum est.</supplied></explicit><lb/>
											<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 109–124.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="24v" to="48r">24v–48r</locus>
											<title>Excerpta Boethica (De differentiis topicis I, II, IV).</title> 
											<incipit><note>(<locus from="24v">24v</locus>)</note> Propositio est oratio <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> diligentius disseruimus. <note>(<locus from="26v">26v</locus>)</note> Argumentum est oratio <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> de reliquis explicemus. <note>(<locus from="29r">29r</locus>)</note> Syllogismorum vero alii <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> supplet ac perficit. <note>(<locus from="31r">31r</locus>)</note> Omnes igitur loci <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> differentiae esse dicuntur. >Themistii loci dialectici explicit. Nunc ad rhetoricos veniamus.&#x3c; Marci Tullii divisio locorum rethoricorum <gap reason="sampling"></gap> <note>(<locus from="40v">40v</locus>)</note> vel a conparatione parium. &#x3e;De Rhetorica.&#x3c; Rhetorica oratio habet partes sex <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> commissum esse defenditur. Atque haec hactenus. <note>(<locus from="43r">43r</locus>)</note> Nunc de inventione tractandum est. Etenim prius</incipit>
											<explicit>hic ex contrario.</explicit><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 64, 1174C–1176A, 1180C–1182D, 1183C–1185B, 1186D–1196A, 1203C, 1208C–1210B, 1212A–1216C; vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXVII (2).</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="48r" to="48v">48r–v</locus>
											<title>De Dialectica 17–20.</title>
											<incipit>Memoriae quoque condendum est</incipit>
											<explicit>quae aliter evenire non possunt.</explicit> 
											<finalRubric>Explicit Deo gratias.</finalRubric><lb/>
											<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 127–130.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="48v" to="51r">48v–51r</locus>
											<title>Tractatus de topicis.</title>
											<rubric>Item de topicis.</rubric>
											<incipit>Topica sunt argumentorum sedes</incipit>
											<explicit>post quae nemo creditur velle mentiri.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 164–167, vgl. S. XXV (2)</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="51r" to="54r">51r–54r</locus>
											<title>Tractatus de syllogismis et paralogismis.</title>
											<note>[De Syllogismis.]</note>
											<incipit>Prima figura modos habet quattuor</incipit> 
											<explicit>quia particularibus similes sunt.</explicit><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 70, 1192C–1195A; vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXV (3).</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="54r" to="553">54r–55r</locus>
											<title>Tractatus de propositionum modis.</title> 
											<incipit>Omnes propositiones his modis constant</incipit>
											<explicit>non Plato non iustus non est. </explicit>
											<finalRubric>Explicit Deo gratias.</finalRubric><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 70, 1195B–1196A; vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXV (5).</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="55r" to="62r">55r–62r</locus>
											<title>Excerpta de dialecticis locis.</title> 
											<rubric rend="dots-after">De dialecticis <supplied>locis</supplied> aliqua breviter dicenda sunt …</rubric>
											<explicit>expleti esse noscuntur.</explicit> 
											<finalRubric>Deo gratias agimus.</finalRubric><lb/>
											<bibl>Ähnlich <abbr>PL</abbr> 64, 1185A und 1186D; vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXV (7).</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="62v" to="63r">62v–63r</locus>
											<title>De Dialectica 21–22.</title> 
											<rubric>De Mathematica.</rubric>
											<incipit>Mathematica, quam latine possumus dicere doctrinalem</incipit>
											<explicit>ac breviter disserere debeamus.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 130–132.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="63r" to="68r">63r–68r</locus>
											<title>De Arithmetica 1–7.</title> 
											<rubric>De Arithmetica.</rubric>
											<incipit>Scribtores saecularium litterarum</incipit>
											<explicit>quid secundo facere debeamus.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 132–141.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="68r" to="79r">68r–79r</locus>
											<title>Excerpta Boethica (De Arithmetica I, 1–3, 6–11, 13–18).</title>
											<rubric>Breviarium ex libro aritmeticae disciplinae cum capitulis suis.</rubric>
											<incipit rend="dots-before">Sapientia est earum rerum</incipit> 
											<explicit>hic est sibi ipsi aequalis.</explicit><lb/>
											<bibl>Ähnlich <abbr>PL</abbr> 63, 1079D–1096D; vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXVII.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="79r" to="84r">79r–84r</locus>
											<title>De Musica 1–11.</title>
											<rubric>De Musica disciplina.</rubric>
											<incipit>Nunc veniamus ad Musicam … Gaudentius quidam de Musica scribens</incipit>
											<explicit><note>(<locus from="83v">83v</locus>)</note> transscriptum reliqui. 
												&#x3e;Item de Geometria. Nunc ad Geometriam veniamus&#x3c; <gap reason="sampling"></gap> huius qualitatis applicari.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 142–150.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="84r" to="85r">84r–85r</locus>
											<title>De Geometria 1–3.</title>
											<incipit>Geometria latine dicitur terrae dimensio</incipit> 
											<explicit>intellegentiae claritate cognoscitur.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 150–152.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
											<locus from="85r" to="87v">85r–87v</locus>
											<title>Excerpta Boethica (Geometria I, lib. III).</title>
											<incipit>Principia geometricae disciplinae. Punctum est, cuius pars nulla est</incipit> 
											<explicit>sumptio extremorum mediis intermissis.</explicit>
											<finalRubric>Explicit Deo gratias</finalRubric><note>.</note><lb/>
												<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 169–172; <hi rend="small-caps">Folkerts</hi> (1970), S. 177–185, 189–191.</bibl>
										</msItem>
											<msItem>
												<locus from="87v" to="89v">87v–89v</locus>
												<title>De Geometria 4; De Astronomia 1–4.</title> 
												<rubric>De Astronomia.</rubric>
												<incipit>Astronomia superest</incipit> 
												<explicit>de hac arte sentiri.</explicit> 
												<finalRubric>Explicit. Amen</finalRubric><note>.</note><lb/>
													<bibl>Vgl. <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 152–157.</bibl>
											</msItem>
									
								</msItem>
								<msItem n="3">
									<title>Anonymus: Tractatus de quattuor elementis.</title>
									<msItem>
										<listBibl>
											<head>Edition:</head>
									<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi>, Roger A. B.: Cassiodori senatoris institutiones. 2. Aufl. Oxford 1961.</bibl>
										</listBibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="89v" to="91r">89v–91r</locus>
										<title>Tractatus de quattuor elementis.</title> 
										<incipit>Nunc cerne ut media mundi corpora</incipit> 
										<explicit>haec elementorum colligativa cognatio.</explicit><lb/>
									<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. 167–168.</bibl>	
									</msItem>
								</msItem>
									<msItem n="4">
										<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
										<title>Excerpta varia.</title>
										<msItem>
											<listBibl>
												<head>Editionen:</head>
												<bibl><abbr>PL</abbr>: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Sancti Aurelii Augustini, Hipponensis Episcopi, Opera omnia. Paris 1841–1902 [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 32–47].</bibl>
													<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi>, Joseph: Sancti Aurelii Augustini De genesi ad litteram libri duodecim ... Prag/ Wien/ Leipzig 1894 [= CSEL, Bd. 28].</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Hoffmann</hi>, Emanuel: Sancti Aurelii Augustini episcopi De civitate Dei libri XXII. Prag/ Wien/ Leipzig 1899 [= CSEL, Bd. 40.1].</bibl>
													<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi>, Joseph: Sancti Aurelii Augustini De fide et symbolo, De fide et operibus ... Prag/ Wien/ Leipzig 1900 [= CSEL, Bd. 41].</bibl>
														<bibl><hi rend="small-caps">Knöll</hi>, Pius: Sancti Aurelii Augustini … De ordine libri duo … Wien/ Leipzig 1922 [= CSEL, Bd. 63].</bibl>
															<bibl><hi rend="small-caps">Green</hi>, William M.: Augustinus. De doctrina christiana libri IV. Wien 1963 [= CSEL, Bd. 80].</bibl>
																<bibl><hi rend="small-caps">Green</hi>, William M.: Sancti Aurelii Augustini … De ordine … Turnhout 1970 [= CCSL, Bd. 29].</bibl>
																	<bibl><hi rend="small-caps">Martin</hi>, Joseph: Sancti Aurelii Augustini De doctrina christiana. Turnhout 1962 [= CCSL, Bd. 32].</bibl>
																		<bibl><hi rend="small-caps">Dombart</hi>, Bernard/ <hi rend="small-caps">Kalb</hi>, Alphons: Sancti Aurelii Augustini De civitate Dei libri XI–XXII. Turnhout 1955 [= CCSL, Bd. 48].</bibl>
																			<bibl><hi rend="small-caps">Mynors</hi>, Roger A. B.: Cassiodori senatoris institutiones. 2. Aufl. Oxford 1961.</bibl>
											</listBibl>
									</msItem>
										<msItem>
											<locus from="91r" to="108r">91r–108r</locus> 
											<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
											<title>Excerpta varia.</title>
											<msItem>
												<locus from="91r" to="93r">91r–93r</locus>
												<title>De doctrina christiana II, xxxi(48)–xxxiv(52).</title> 
												<rubric>Ex libro secundo sancti Augustini de christiana doctrina de sophismatibus falsae conclusionis excerptum.</rubric>
												<incipit>Sunt multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque</incipit>
												<explicit>etiam ipsae certe fiant necesse est.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 34, 58–60; <hi rend="small-caps">Martin</hi> (1962), S. 66–69; <hi rend="small-caps">Green</hi> (1963), S. 67–70; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 263; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 32 (recte 42); <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXX.	</bibl>
											</msItem>
											<msItem>
												<locus from="93r" to="101r">93r–101r</locus>
												<title>De doctrina christiana IV, i(2)–xxi(45) [Auszüge].</title>
												<incipit>Ex libro quarto sancti Augustini de doctrina christiana, ubi contemperat dicta beati Pauli apostoli cum praeceptis rethoricorum per membra sive circuitus vel de tribus generibus dicendi, id est grandi submisso et temperato cum exemplis suis et unum exemplum ex libro Amos prophetae. Primo itaque exspectationem legentium qui forte me putant</incipit>
												<explicit>altitudinem quaerat.</explicit> 
												<finalRubric>In exponendis considerare convenit haec</finalRubric>
												<note><gap reason="sampling"></gap></note><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 34, 98–111; <hi rend="small-caps">Martin</hi> (1962), S. 116–151; <hi rend="small-caps">Green</hi> (1963), S. 118–153; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 263; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 42; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXX.</bibl>
											</msItem>
											<msItem>
												<locus from="101r" to="102r">101r–102r</locus>
												<title>Contra mendacium x(23–24).</title>
												<incipit>Ex libro sancti Augustini contra Priscillianistas ad locum, ubi de tropis mire loquitur. Non est ergo mendacium, cum silentio absconditur verum</incipit>
												<explicit>sed aliena peccata portavit.</explicit><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 533–534; <hi rend="small-caps">Zycha</hi> (1900), S. 499–591; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 304; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 79; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXX.</bibl>
											</msItem>
											
											<msItem>
												<locus from="102v" to="105r">102v–105r</locus>
												<title>De musica I, 19–26.</title>
												<rubric>Ex libro primo sancti Augustini de musica.</rubric>
												<incipit>Ab ipso principio numerorum capiamus</incipit>
												<explicit>quam ceteris numeris convenit.</explicit><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 32, 1094–1098; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 258; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 80; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
											</msItem>
											<msItem>
												<locus from="105r" to="106v">105r–106v</locus>
												<title> De ordine II, v(14), xiv(41)–xviii(48); De immortalitate animae iv(5).</title>
												<rubric>Ex libro sancti Augustini de ordine.</rubric>
												<incipit>Nonne hic quoque ordo ipse laudabitur in musica in geometrica <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap>  sine ullo deducatur errore. Igitur ratio, quae in rhythmis</incipit>
												<explicit>quam numerum esse rationem. Quis enim, ut alia omittam, <gap reason="sampling"></gap> non in ista ratione constare.</explicit><lb/>
											<bibl><abbr>PL</abbr> 32, 1001, 1014–1017, 1024; <hi rend="small-caps">Green</hi> (1970), S. 115, 129–133; <hi rend="small-caps">Knöll</hi> (1922), S. 156, 175–180; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 255; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 82; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
											</msItem>
											<msItem>
												<locus from="106v">106v</locus>
												<title>De civitate Dei XI, 30.</title> 
												<rubric>Ex libro civitatis Dei undecimo sancti Augustini</rubric><note>.</note>
												<incipit>Unde ratio numeri contemnenda non est</incipit>
												<explicit>et pondere disposuisti.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 41, 344; <hi rend="small-caps">Dombart/Kalb</hi> (1955), S. 350; <hi rend="small-caps">Hoffmann</hi> (1900), S. 558; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 313; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 32; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
											</msItem>
												<msItem>
													<locus from="106v" to="107r">106v–107r</locus>
													<title> De civitate Dei XII, 19.</title>
													<incipit>Ita vero suis quisque</incipit>
													<explicit>numerati sunt.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 41, 367–368; <hi rend="small-caps">Dombart/Kalb</hi> (1955), S. 375; <hi rend="small-caps">Hoffmann</hi> (1900), S. 599; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 313; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 32; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
												</msItem>
												<msItem>
													<locus from="107r" to="107v">107r–v</locus>
													<title>De doctrina christiana II, xxxviii(56.59), xl(60), xvi(26).</title>
													<rubric>Sancti Augustini ex libro secundo de doctrina christiana.</rubric>
													<incipit>Iam vero numeri disciplina <gap reason="sampling"></gap> – <gap reason="sampling"></gap> in usum nostrum vindicanda. Et ille numerus aedificationis templi</incipit>
													<explicit>posita invenimus.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 34, 61–63 und 49; <hi rend="small-caps">Martin</hi> (1962), S. 71–73 und 52; <hi rend="small-caps">Green</hi> (1963), S. 72–75; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 263; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 42; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
												</msItem>
											
												<msItem>
													<locus from="107v">107v</locus>
													<title>De genesi ad litteram IV, vii(13-14).</title> 
													<rubric>Ex libro quarto de genesi ad litteram.</rubric>
													<incipit>Quamvis enim se obiectent</incipit> 
													<explicit>perfecta non essent.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 34, 301; <hi rend="small-caps">Zycha</hi> (1894), S. 103; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 266; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> (2001), Bd. 9.1, S. 60; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
												</msItem>
												<msItem>
													<locus from="107v" to="108r">107v–108r</locus>
													<title> De doctrina christiana II, xvii(27)–xviii(28).</title>
													<rubric>Ex libro secundo de doctrina christiana eiusdem beati Augustini.</rubric>
													<incipit>Facile est animadvertere</incipit>
													<explicit>ubicumque veritatem invenerit.</explicit><lb/>
												<bibl><abbr>PL</abbr> 34, 49; <hi rend="small-caps">Martin</hi> (1962), S. 52–53; <hi rend="small-caps">Green</hi> (1963), S. 53; vgl. <abbr>CPL</abbr> Nr. 263; <hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001, Bd. 9.1, S. 42; <hi rend="small-caps">Mynors</hi> (1961), S. XXXI.</bibl>
												</msItem>
										</msItem>
									</msItem>
								<msItem n="5">
									<title>Carmen de ventis.</title>
									<msItem>
										<listBibl>
											<head>Editionen:</head>
											<bibl><hi rend="small-caps">Alberto</hi>, Paulo Farmhouse: The Textual Tradition of the Carmen de ventis (AL 484): Some Preliminary Conclusions with a New Edition, in: Aevum. Rassegna di scienze storiche, linguistiche e filologiche 83 (2009), S. 341–375.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Riese</hi>, Alexander: Anthologia Latina. Bd. I,1–2. 2. Auflage. Leipzig 1894/1906.</bibl>
										</listBibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="103" to="108v">108r–v</locus>
										<title>Carmen de ventis.</title>
										<incipit>Quattuor a quadro consurgunt limite venti</incipit>
										<explicit>Argestenque Grai vocitant cognomine <supplied>prisco</supplied>.</explicit><lb/>
									<bibl><hi rend="small-caps">Alberto</hi> (2009), S. 373–375; <hi rend="small-caps">Riese</hi> (1906), S. 7–8 (Nr. 484).</bibl>
									</msItem>
								</msItem>
									
								<msItem n="6">
									<title>Winddiagramm mit T-O-Karte.</title>
									<msItem>
										<listBibl>
											<head>Editionen:</head>
											<bibl><hi rend="small-caps">Obrist</hi>, Barbara: Wind diagrams and medieval cosmology, in: Speculum 72 (1997), S. 33–84.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Fontaine</hi>, Jacques: Isidore de Séville: Traité de la nature. Bordeaux 1960.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Becker</hi>, Gustav: Isidori Hispalensis De natura rerum liber. Berlin 1857.</bibl>
										</listBibl>
									</msItem>
									
									<msItem>
										<locus from="109r">109r</locus> 
										<title>Winddiagramm, mit T-O-Karte</title> <note>und eingeschriebenem <hi rend="bold">Text aus Isidorus: De natura rerum, 37,1–4</hi>, darunter <hi rend="bold">Vermerk</hi>:</note> 
										<incipit>Quantis c<supplied rend="italic">h</supplied>ordis antiqui musici usi sunt, quorum Boetius in capitulo de additione vocum meminit quaeve sunt eorum nomina vel ordo. Genera melorum sunt tria.</incipit>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="109v">109v</locus>
										<note>leer</note>
									</msItem>
									<bibl><hi rend="small-caps">Fontaine</hi> (1960), S. 295–297, <hi rend="small-caps">Becker</hi> (1857), 62–63; <abbr>PL</abbr> 83,1006D–1008B; vgl. <hi rend="small-caps">Obrist</hi> (1997), S. 49–51.</bibl>
								</msItem>
								
								
								<msItem n="7">
									<title>De quibusdam nominibus.</title>
									<msItem>
										<locus from="110r">110r</locus>
										<incipit>De quibusdam nominibus. Nomen de quo Dominus in evvangelio ite ad quendam dicit, Aminadaph fuit. Nomina magorum <gap reason="sampling"></gap> Partes orationum in rhetorica arte quattuor sunt: Exordium, numeratio, argumentatio, conclusio</incipit> 
										<explicit>post tristiam gaudium nuntiat atque promittit.</explicit><lb/>
									<note>Vermutlich unediert.</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="110v">110v</locus> 
										<note>leer</note>
									</msItem>
								</msItem>
								</msItem>
							<msItem>
									<title>Bemerkung zum Inhalt:</title><lb/>
									<note>Abschrift von Bongars in Bern, Burgerbibliothek, Cod. 492.13, f. 159r.</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<listBibl>
										<head>Literatur</head>
										<bibl><hi rend="small-caps">Folkerts</hi>, Menso: The development of mathematics in medieval Europe: the Arabs, Euclid, Regiomontanus. Aldershot 2006, hier III, 31.</bibl>
											<bibl><hi rend="small-caps">Gorman</hi>, Michael M.: The Diagrams in the oldest manuscripts of Cassiodorus ‚Institutions‘, in: Revue Bénédictine 110 (2000), S. 27–45.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Obrist</hi>, Barbara: Le diagramme isidorien des saisons, son contenu physique et les représentations figuratives, in: Mélanges de l'Ecole française de Rome. Moyen-Age 108 (1996), S. 95–164, hier S. 147–148.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Orlandi</hi>, Giovanni: Testi Cassiodorei e moderni editori, in: <hi rend="small-caps">Orlandi</hi>, Giovanni/ <hi rend="small-caps">Chiesa</hi>, Paolo (Hgg.): Scritti di filologia mediolatina. Firenze 2008, S. 819–837.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Smits van Waesberghe</hi>, Joseph (Hg.): Répertoire International des Sources Musicales (RISM). The theory of music. From the Carolingian era up to 1400. Bd. 1. München 1961, hier S. 74.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Stoppacci</hi>, Patrizia/ <hi rend="small-caps">Gatti</hi>, Paolo: Cassiodorus Senator, in: La trasmissione dei testi latini del Medioevo 4 (2012), S. 81–146, hier S. 114–129.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Stoppacci</hi>, Patrizia: A proposito di una recente edizione digitale: la redazione Δ delle institutiones di Cassiodoro: stratigrafia di un manuale, in: Scriptorium 69 (2015), S. 236–271.</bibl>
											<bibl><hi rend="small-caps">Thorndike</hi>, Lynn/ <hi rend="small-caps">Kibre</hi>, Pearl: A catalogue of incipits of mediaeval scientific writings in Latin. London 1963, hier Sp. 962.</bibl>
												<bibl><hi rend="small-caps">Usener</hi>, Hermann: Anecdoton Holderi: ein Beitrag zur Geschichte Roms in ostgothischer Zeit. Bonn 1877, hier S. 3.</bibl>
									</listBibl>
								</msItem>
						</msContents>
						<physDesc>
							<objectDesc form="fascicle">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Kalbspergament (dick und samtig).</support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount">110 Blätter</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="30 x 21.5 cm">30 x 21,5 cm, unregelmässig beschnitten.</measure>
								</extent>
								</supportDesc>
								<layoutDesc>
									<layout columns="1" writtenLines="22">Einspaltig; Schriftspiegel <measure type="written">22 x 14 cm</measure>, 22 Zeilen; Blindlinierung O.S., mit Besonderheit (des Skriptoriums?): je die Recto-Seiten jedes Blattes (nicht die Doppelblätter) wurden liniert, so dass bei offenem Buch je verso der Wall, recto die Furche erscheint; keine Punktierung erkennbar.
									</layout>
								</layoutDesc>
							</objectDesc>
							<handDesc>
								<handNote script="carol">Karolingische Minuskel der Mainzer Domschule (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi>), kräftig, in prächtiger Kalligraphie, Überschriften in breiter, ausgewogener Unzialis; mehrere Schreiber.
								</handNote>
							</handDesc>
							<decoDesc>
								<decoNote>
									Überschriften und Initialen in Rot (helles Zinnober) und Schwarz, schmucklos; viele (laut <hi rend="small-caps">Homburger</hi> ca. 75) Schemata in Tinte und Rot, f. <locus from="109r">109r</locus> geostete T-O Karte, ringsum in den 12 Kreissektoren Traktat über die Winde (s. unten Inhalt).
								</decoNote>
							</decoDesc>
							<additions>Gleichzeitige oder nur wenig spätere Marginalien, möglicherweise von Fuldaer Hand (f. <locus from="14r">14r</locus>, <locus from="22v">22v</locus>, <locus from="23r">23r</locus> etc.); f. <locus from="110r">110r</locus> Zusatz 2. Hälfte 9. Jh. (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi>).</additions>
						</physDesc>
					</msPart>
					<msPart>
						<altIdentifier type="partial">
							<idno>II</idno>
							<note>(f. <locus from="111r" to="126v">111–126</locus>)</note>
						</altIdentifier>
						<head>
						<origDate>Erstes Drittel 9. Jh. (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi>: f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus> bzw. f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus> ursprünglich wohl zwei selbständige Teile, doch sicher schon in der ersten Hälfte des 9. Jh. vereinigt); 9./10. Jh. (<hi rend="small-caps">Homburger</hi>).</origDate>
							<origPlace>Deutschland: Hof? Beziehungen zu Saint-Amand und Mainz (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi>); Nordfrankreich (<hi rend="small-caps">Homburger</hi>).</origPlace>
						</head>
						<msContents>
						<msItem>
							<locus from="111r" to="126v">111r–126v </locus>
							<title>Porfyrius Optatianus: Panegyricus; Alcuinus, Josephus Scotus, Theodulphus: Carmina acrosticha.</title>
							<msItem n="8">
								<author key="pnd_1089895828">Porfyrius Optatianus</author>
								<title>Panegyricus Constantino dictus.</title>
								<msItem>
									<listBibl>
										<head>Editionen:</head>
										<bibl><hi rend="small-caps">Polara</hi>, Giovanni: Carmi di Pubilio Optaziano Porfirio. Torino 2004.</bibl>
											<bibl><hi rend="small-caps">Kluge</hi>, Elsa: Publilii Optatiani Porphyrii carmina. Leipzig 1926.</bibl>
											<bibl><hi rend="small-caps">Müller</hi>, Lucian: Publilii Optatiani Porphyrii carmina. Leipzig 1877.</bibl>
									</listBibl>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="111r" to="122r">111r–122r</locus>
									<author key="pnd_1089895828">Porfyrius Optatianus</author>
									<title>Panegyricus Constantino dictus.</title>
									<msItem>
										<locus from="111r">111r</locus>
										<title>Incipit.</title> 
										<incipit rend="dots-after">Publili Optatiani Porfyrii Panegiricus dictus Constantini Augusto incipit feliciter<note>, darunter <locus from="111r">111ra</locus> <hi rend="bold">Carm. I.</hi></note> Quae quondam fueras pulchro decorata libello <note>..., daneben <locus from="111r">111rb</locus> <hi rend="bold">Schol. II.</hi></note> In hac pagina omnes <note>..., darunter <hi rend="bold">Carm. II.</hi></note> Sancte tui vatis</incipit>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="111v">111va–b</locus>
										<title>Schol. III.</title> 
										<incipit>Et haec pagina tricenas quinas</incipit> <note>..., darunter <hi rend="bold">Carm. III.</hi> <hi rend="italic">Fingere Musarum</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="112r">112ra</locus> 
										<title>Schol. V.</title> 
										<incipit>Et in hac pagina tricenae quinae</incipit><note> ..., daneben <locus from="112r">112rb</locus> <hi rend="bold">Carm. IV.</hi> <hi rend="italic">Praefatio. Imperii fastus</hi> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. V.</hi> <hi rend="italic">Victor sidereis</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="112v">112va–b</locus>
										<title>Schol. VI.</title> 
										<incipit>In hac adaeque pagina</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. VI.</hi> <hi rend="italic">Martia gesta</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="113r">113ra–b</locus>
										<title> Schol. VII.</title> 
										<incipit> Et in hac pagina tricenae quinae</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. VII.</hi> <hi rend="italic">Augustum specimen</hi> ...</note>
											</msItem>
									<msItem>
										<locus from="113v">113va–b</locus>
										<title> Schol. VIII.</title> 
										<incipit> Et in hac pagina omnium</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. VIII.</hi> <hi rend="italic">Accipe picta novis</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="114r">114ra–b</locus>
										<title> Schol. IX.</title> 
										<incipit> In hac pagina per omnes</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. IX.</hi> <hi rend="italic">Castalides Domino</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="114v">114va</locus>
										<title> Schol. XX.</title> 
										<incipit> In hac pagina organi species</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. XX.</hi> <hi rend="italic">Post Martios labores</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="115r">115r</locus>
										<title> Epistola Porfyrii.</title> 
										<incipit> Domino Constantino Maximo pio invicto et venerabili semper Augusto. Fateor</incipit>
										<explicit>suscitavit.</explicit>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="115v">115v</locus>
										<title> Epistola Constantini.</title>
										<incipit>Invictus Constantinus Maximus Augustus. Si tantum</incipit>
										<explicit>captare.</explicit> 
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="116r">116ra–b</locus>
										<title>Schol. X.</title> 
										<incipit> In hac pagina XXXV</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. X.</hi> <hi rend="italic">Calliope cane</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="116v">116v </locus>
										<title>Carm. XI.</title> 
										<incipit> Fortia facta ducis</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Schol. XI.</hi> <hi rend="italic">In hac pagina acrostichis</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="117r">117r</locus>
										<title>Carm. XII.</title> 
										<incipit> Constantine pater</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Schol. XII.</hi> <hi rend="italic">In hac pagina superiore</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="117v">117v</locus>
										<title>Schol. XIII.</title> 
										<incipit> In hac pagina versus est</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. XIII.</hi> <hi rend="italic">Princeps beate</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="118r">118ra–b</locus>
										<title>Schol. XIV.</title> 
										<incipit> In hac pagina tricenae quinae</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. XIV.</hi> <hi rend="italic">Sancte, decus mundi</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="118v">118va</locus>
										<title>Schol. XV.</title> 
											<incipit> In hac pagina primus versus</incipit><note> ..., daneben <locus from="118v">118vb</locus> <hi rend="bold">Carm. XV.</hi> <hi rend="italic">Alme, decus mundi</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="119r">119ra–b</locus>
										<title>Schol. XVI.</title> 
										<incipit> In hac pagina acrostichis</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. XVI.</hi> <hi rend="italic">Dissona conexis</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="119v">119va</locus>
										<title>Schol. XXI.</title> 
										<incipit> In hac pagina deorsum</incipit><note> ..., daneben <locus from="119v">119vb</locus> <hi rend="bold">Carm. XXV.</hi> <hi rend="italic">Ardua componunt</hi> ..., und <hi rend="bold">Schol XXV.</hi> <hi rend="italic">Hi quattuor versus</hi> ... darunter <hi rend="bold">Carm. XXI.</hi> <hi rend="italic">Pauca quidem cecini</hi> ...; es folgt [schon hier!] das <hi rend="bold">Explicit</hi> <hi rend="italic">Publilii Optatiani Porfyrii Panegyricus dictus Constantino Augusto explicuit feliciter</hi>.</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="120r">120r</locus>
										<title>Carm. XVIII.</title> 
										<incipit> Alme tuas laurus</incipit><note> ..., darunter f. <locus from="120r">120ra–b</locus> <hi rend="bold">Carm. XVII.</hi> <hi rend="italic">Sunt septem numero pares</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="120v">120v</locus>
										<title>Carm. XXII.</title> 
										<incipit> Mirum opus</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Versus intexti</hi>. <hi rend="italic">Mixta per amfractus</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="121r">121r</locus>
										<title>Carm. XXVI.</title> 
										<incipit> Vides ut ara</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Schol. XXVI.</hi> <hi rend="italic">Haec pagina lambico</hi> ..., darunter <hi rend="bold">Carm. XXVII.</hi> <hi rend="italic">Praecelsae quercus</hi> ..., daneben <hi rend="bold">Schol. XXVII.</hi> <hi rend="italic">Haec fistula est</hi> ...</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="121v">121v</locus>
										<title>Carm. XXIII.</title> 
										<incipit> Ingemui graviter</incipit><note> ..., darunter <hi rend="bold">Schol. XXIII.</hi> <hi rend="italic">Hi decem versus</hi> ..., darunter nochmals, in roter und schwarzer Rahmung, <hi rend="bold">Carm. XXV.</hi> <hi rend="italic">Ardua componunt ... singula verbis.</hi></note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="122r">122ra–b</locus>
										<title> Carm. XXV.</title> 
										<incipit> Ardua componunt</incipit>
										<explicit>pectora verbis.</explicit><note>, darunter f. <locus from="122r">122rb</locus> Griechische Worterklärungen.</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="122v">122v</locus>
										<note>leer.</note>
									</msItem>
									<bibl><hi rend="small-caps">Polara</hi> (2004), S. 46–229; vgl. <hi rend="small-caps">Kluge</hi> (1926), <hi rend="small-caps">Müller</hi> (1877).</bibl>
								</msItem>
								<msItem>
										<title>Bemerkung zum Inhalt:</title>
									<note>Es fehlen Carm. XIX und XXIV.</note>
								</msItem>
								</msItem>
							<msItem n="9">
								<title><persName role="author" key="pnd_118502026">Alcuinus</persName>, <persName role="author" key="pnd_102511632">Josephus Scotus</persName>, <persName role="author" key="pnd_118621750">Theodulfus</persName>: Carmina acrosticha.</title>
								<listBibl>
									<head>Editionen:</head>
									<bibl><hi rend="small-caps">Dümmler</hi>, Ernst: Poetae latini aevi carolini I. Berlin 1881 [= MGH, Poetae I].</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Carmina Medii Aevi maximam partem inedita. Ex bibliothecis Helveticis collecta. Bern 1877.</bibl>
								</listBibl>
							
							<msItem>
								<locus from="123r" to="126v">123r–126v</locus>
								<title>Alcuinus, Josephus Scotus, Theodulfus: Carmina acrosticha.</title>
								<msItem>
									<locus from="123r">123r</locus>
									<author key="pnd_118502026">Alcuinus</author>
									<title>Carmen VI.</title>
									<incipit rend="dots-after">Alcuinus abbas conposuit hos versus qui in hac pagina continentur. Crux decus es mundi Iessu de sanguine sancta</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="123v">123v</locus>
									<author key="pnd_102511632">Josephus Scotus</author>
									<title>Carmen III.</title>
									<incipit rend="dots-after">Joseph abbas Scottus genere hos versus qui in hac pagina continentur conposuit. Primus avus vivens en nos in morte redegit</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="124r">124r</locus>
									<author key="pnd_102511632"> Josephus Scotus</author>
									<title>Carmen IV.</title>
									<incipit rend="dots-after"> Item idem Joseph hos sequentes versus fecit. Dico Carle putas quae verae signa salutis</incipit><note>, darunter Transkription.</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="124v">124v</locus>
									<author key="pnd_102511632"> Josephus Scotus</author>
									<title>Carmen V.</title>
									<incipit rend="dots-after"> Item Joseph. Alta salus virtus verbum sapientia sponsus</incipit><note>, darunter Transkription.</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="125r">125r</locus>
									<author key="pnd_102511632"> Josephus Scotus</author>
									<title>Carmen VI.</title>
									<incipit rend="dots-after"> Item Joseph. Inclyta si cupias sancti sub culmina templi</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="125v">125v</locus>
									<author key="pnd_118502026"> Alcuinus</author>
									<title>Carmen VII.</title>
									<incipit rend="dots-after"> Item Joseph <note>(aber Alkuin)</note>. Magna quidem pavido praebet fiducia vati</incipit>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="126r">126r</locus>
									<author key="pnd_118621750"> Theodulfus</author>
									<title> Carmen XXIII.</title>
									<incipit rend="dots-after"> Teudulfus episcopus hos versus conposuit. Omnipotens Domine et pacis donator in aevum </incipit><note>, darunter Transkription.</note>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="126v">126v</locus>
									<note>Federproben, sonst leer.</note>
								</msItem>
									<bibl><hi rend="small-caps">Dümmler</hi> (1881), S. 224–225; 152–159; 226–227; 480–482; <hi rend="small-caps">Hagen</hi> (1877), S. 115–126, 215–221 (Nr. 69–75).</bibl>
							</msItem>
							</msItem>
								</msItem>
							<msItem>
								<listBibl>
									<head>Literatur</head>
									<bibl><hi rend="small-caps">Adler</hi>, Jeremy/ <hi rend="small-caps">Ernst</hi>, Ulrich: Text als Figur: visuelle Poesie von der Antike bis zur Moderne. Weinheim 1987, hier S. 40–42.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Chazelle</hi>, Celia Martin: The crucified God in the Carolingian era: theology and art of Christ’s passion. Cambridge 2001, hier S. 14–22.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Garrison</hi>, Mary: The emergence of Carolingian Latin literature and the court of Charlemagne (780–814), in: <hi rend="small-caps">Mc Kitterick</hi>, Rosamund (Hg.): Carolingian culture. Cambridge 1994, S. 111–140, hier S. 122.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Manitius</hi>, Max: Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters. 1. Teil: Von Justinian bis zur Mitte des zehnten Jahrhunderts [=HdAW 9,2,1]. München 1911, hier S. 547–549.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Nordenfalk</hi>, Carl: Die spätantiken Zierbuchstaben. Stockholm 1970, hier S. 58–61, Taf. 12–13.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Polara</hi>, Giovanni: Ricerche sulla tradizione manoscritta di Publilio Optaziano Porfirio. Salerno 1971.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Reudenbach</hi>, Bruno: Das Verhältnis von Text und Bild in "de laudibus sanctae crucis" des Hrabanus Maurus. In: <hi rend="small-caps">Grubmüller</hi>, Klaus, u.a. (Hg.): Geistliche Denkformen in der Literatur des Mittelalters. München 1984, hier S. 282–283.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Schaller</hi>, Dieter: Die karolingischen Figurengedichte des Cod. Bern. 212, in: <hi rend="small-caps">Jauss</hi>, Hans Robert/ <hi rend="small-caps">Schaller</hi>, Dieter (Hgg.): Medium Aevum vivum: Festschrift für Walther Bulst. Heidelberg 1960, S. 22–47.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Schanz</hi>, Martin: Die römische Literatur von Constantin bis zum Gesetzgebungswerk Justinians. Bd. 1: Die Literatur des vierten Jahrhunderts. [= HdAW 8.4.1] 2. Aufl. München 1914, hier S. 11–14.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Vezin</hi>, Jean: Mise en page et mise en texte du livre manuscrit. Paris 1990, hier S. 437–438.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Wilhelmy</hi>, Winfried: Rabanus Maurus: auf den Spuren eines karolingischen Gelehrten. Mainz  2006, hier S. 43–45.</bibl>
								</listBibl>
							</msItem>
							
						</msContents>
						<physDesc>
							<objectDesc form="fascicle">
							<supportDesc material="perg">
								<support>f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus> Schafspergament (weicher und dünner als Teil I); f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus> Kalbspergament.</support>
							<extent>
								<measure type="leavesCount">16 Blätter</measure>
								<measure type="pageDimensions" n="30 x 21.5 cm">30 x 21,5 cm, unregelmässig beschnitten.</measure>
							</extent>
							</supportDesc>
								<layoutDesc>
									<layout columns="2" writtenLines="48 46">
										Zweispaltig, Schriftspiegel bis zu <measure type="written">25 x 18 (9) cm</measure>, für 48 (f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus>) bzw. 46 (f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus> ) Zeilen liniert; Blindlinierung N.S, in carré, z.T. unklar; Punktierung zur Begrenzung des Schriftspiegels und der Figurengedichte.
									</layout>
								</layoutDesc>
						</objectDesc>
							<handDesc>
								<handNote>Im Porfyrius (f. <locus from="111r" to="122v">111–122</locus>) ist die Schrift der Figurengedichte zunächst noch stark mit Unziale gemischt, geht aber schon bald fast völlig zur Minuskel über. In der Minuskel sind zwei völlig verschiedene Hände zu scheiden: die zweite laut Bischoff im Stil von Saint-Amand. Titel in Inschriftencapitalis (f. <locus from="111r">111r</locus>, <locus from="114v">114v</locus>, <locus from="119v">119v</locus>). – Die Gedichte (f. <locus from="123r" to="126v">123–126</locus>) sind einheitlich in Capitalis rustica geschrieben, die Akrosticha in roter Rustica oder Unzialis. Überschriften in Unzialis von Mainzer Hand; Transkriptionen f. <locus from="124r" to="124v">124r–v</locus>, <locus from="126r">126r</locus> von der Saint-Amand Hand.</handNote>
							</handDesc>
							<decoDesc>
								<decoNote>Figuren der Gedichte, Titel, Incipit und Explicit sowie Akrosticha jeweils in Rot.</decoNote>
							</decoDesc>
							<additions>f. <locus from="125v">125v</locus>, <locus from="126v">126v</locus> Federproben (9.–11. Jh.)</additions>
						</physDesc>
					</msPart>
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
