<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_bbb-0366_MittenhuberAllen"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/bbb/0366/MittenhuberAllen">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title>Valerius Maximus: Facta et dicta memorabilia, cum exemplis e Iulio Paride et fragmentis.</title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Marina Bernasconi</persName>
						<date when="2016-05-24">24.05.2016</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
					<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
					</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<msDesc xml:id="bbb-0366_MittenhuberAllen" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>Bern</settlement>
						<repository>Burgerbibliothek</repository>
						<idno>Cod. 366</idno>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title><persName role="author" key="pnd_118625969">Valerius Maximus</persName><hi rend="bold">: Facta et dicta memorabilia, cum exemplis e Iulio Paride et fragmentis.</hi></title>
						<origPlace><placeName>Frankreich</placeName> (mittleres Loire-Gebiet): <orgName>Abtei Ferrières OSB</orgName> (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi> 1998, <hi rend="small-caps">Schnetz</hi> 1901, u.a.); vermutet wurde auch <placeName>Fleury</placeName> (<hi rend="small-caps">Traube</hi>, u.a.), jedoch ohne stichhaltige Begründung.</origPlace>
						<origDate notBefore="0834" notAfter="0866">2. Drittel 9. Jh. (<hi rend="small-caps">Bischoff</hi> 1998, <hi rend="small-caps">Munk Olsen</hi> 2003).</origDate>
					</head>
					<msContents>
							<msItem n="1">
								<author key="pnd_118625969">Valerius Maximus</author>
								<title>Facta et dicta memorabilia, cum exemplis e Iulio Paride et fragmentis.</title>
								<msItem>
									<listBibl>
										<head>
											<hi rend="bold">Editionen (Auswahl)</hi>:<lb/>
										</head>
									<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi>, David R.: Valerius Maximus. Memorable doings and sayings. 2 Bde. Cambridge (Mass.) 2000.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi>, John: Valeri Maximi facta et dicta memorabilia. 2 Bde. Stuttgart/Leipzig 1998.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Kempf</hi>, Karl: Valerii Maximi Factorum et dictorum memorabilium libri novem, cum Iulii Paridis et Ianuarii Nepotiani epitomis. Leipzig 1888 [ND Stuttgart 1982].</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Madden</hi>, Frederic W.: Remarks on a Fragment of a MS. of Valerius Maximus in the Public Library at Berne, containing a portion of the Text supplied from the Epitome of Julius Paris, in: Transactions of the Royal Society of Literature of the United Kingdom. 2nd Series, vol. 8 (1866), S. 155–164.</bibl>
									</listBibl>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="V2r" to="V3v">IIr–IIIv</locus> 
									<title>Exempla aus <persName role="author" key="pnd_102401624">Iulius Paris</persName> (Fragmente) und Notiz des <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName> über die Bearbeitung des Textes.</title>
									<msItem>
										<locus from="V2v">IIv</locus>
										<title>Notiz des <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName>.</title> 
										<incipit>In adbreviatore, qui et vetustus erat, quaedam reperta sunt, quae quoniam nostro deerant, necessario supplevi.</incipit>
										<note>(Das Adverbium <quote>et</quote> legt ausdrücklich nahe, dass <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName> sonst einen sehr alten Codex, oder mehr als nur einen, zum Vergleich herangezogen hat; vgl. Lupus, <hi rend="italic">ep. 69: <gap reason="sampling"/> trade <supplied>scil. codicem</supplied>, ut ex eo <gap reason="sampling"/> quae deesse illi <supplied>scil. Ciceroni</supplied> Egil noster aperuit suppleantur</hi>.)</note><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. XIV; <hi rend="small-caps">Schnetz</hi> (1901), S. 6; <hi rend="small-caps">Madden</hi> (1866), S. 161–162.</bibl>
										</msItem>
										<msItem>
												<locus from="V2v">IIv</locus>
											<title>ad Val. Max. 1,1,ext.4–7.</title>
											<incipit rend="dots-after">Timasitheus Liparensis <gap reason="sampling"></gap> Delphos perferendam. Milesia Ceres <gap reason="sampling"></gap> Athenienses Protagoram phi<supplied rend="italic">losophum</supplied> pepulerunt</incipit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 646 (Timasitheus), 24; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 476–477 (Timasitheus), 13; <hi rend="small-caps">Madden</hi> (1866), S. 161–162.</bibl>
										</msItem>
									<msItem>
										<locus from="V3r">IIIr</locus>
										<title>ad Val. Max. 1,1,ext.8 – 1,2,1.</title>
										<incipit rend="dots-before">Diomedon unus <gap reason="sampling"></gap> De simulat<supplied rend="italic">a religione</supplied>. Numa Pompil<supplied rend="italic">ius <gap reason="sampling"></gap> vo</supplied>lebat <gap reason="sampling"></gap></incipit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 26; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 14–15; <hi rend="small-caps">Madden</hi> (1866), S. 163.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="V3v">IIIv</locus>
										<title>ad Val. Max. 1,2,3 – 1,2,ext.2.</title>
										<incipit rend="dots-before"><supplied rend="italic">p</supplied>romissa maturaret <gap reason="sampling"></gap> ferebat tra<supplied rend="italic">ditas leges perrog</supplied>abat. <gap reason="sampling"></gap> tyrannide <supplied rend="italic">quam amiserat simulatione r</supplied>edu<supplied rend="italic">centis</supplied> <gap reason="sampling"></gap></incipit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 27–28; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 15–16; <hi rend="small-caps">Madden</hi> (1866), S. 163.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="V2r">IIr</locus>
										<title>ad Val. Max. 1,3,2–4.</title>
										<incipit rend="dots-before">sortes Fortunae Praenestinae adire <gap reason="sampling"/> <supplied rend="italic">do</supplied>mos suas coegit <gap reason="sampling"/> cum senat<supplied rend="italic">us</supplied> <gap reason="sampling"/></incipit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 29–31; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 17; <hi rend="small-caps">Madden</hi> (1866), S. 163–164.</bibl>
									</msItem>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="1r" to="158r">1ra–158rb</locus>
									<author key="pnd_118625969">Valerius Maximus</author>
									<title>Facta et dicta memorabilia.</title>
									<msItem>
										<locus from="1r" to="2r">1ra–2ra</locus> 
										<title>Capitulatio.</title>
										<incipit>Incipiunt capitula librorum Valerii Max<supplied rend="italic">imi</supplied> factorum et dictorum m<supplied rend="italic">emorabilium</supplied>. Liber primus. I. De religione</incipit> 
										<explicit><supplied rend="italic">liber</supplied> VIIII <gap reason="sampling"></gap> LXXXII. De his qui infimo loco nati mendacio se clarissimis familiis inserere conati sunt.</explicit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 1–6; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. XXXIII–XXXIV.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="2r" to="18r">2ra–18rb</locus>
										<title>Liber I.</title>
										<incipit>Valeri Maximi factorum et dictorum memorabilium liber primus incipit. Urbis Romae exterarum gentium facta simul ac dicta memoratu digna</incipit> 
										<explicit>centum et viginti pedum in urbem missum. Valeri Maximi factorum et dictorum memorabilium liber primus explicit.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 1, S. 12–127; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 7–84; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 3–57.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="18r" to="36r">18rb–36ra</locus>
										<title>Liber II.</title> 
										<incipit>Incipit liber secundus feliciter. I. De institutis antiquis … (18va) Dives et praepotens naturae regnum scrutatus iniciam stilum</incipit> 
										<explicit>sinceritati eius concedendum existimarunt. Explicit liber secundus.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 1, S. 128–229; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 85–151; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 57–108.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="36r" to="54r">36ra–54rb</locus>
										<title>Liber III.</title> 
										<incipit>Incipit tertius. I. De indole <gap reason="sampling"></gap> <note>(<locus from="36r">36rb</locus>)</note> Adtingam quasi cunabula quaedam et elementa virtutis</incipit> 
										<explicit>qui incolumitatis eius praesidium falso interpellari indicio noluerunt. Valeri Maximi explicit liber III.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 1, S. 230–335; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 152–222; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 108–162.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="54r" to="73r">54rb–73ra</locus>
										<title>Liber IV.</title>
										<incipit>Incipit liber IIII. <note>(<locus from="54v">54va</locus>)</note>
										Transgrediar ad saluberrimam partem animi</incipit>
										<explicit>aliquanto existimes illam inpensam quam hanc custodiam. Valeri Maxi<supplied rend="italic">mi</supplied> factorum et dictorum memorabilium liber IIII explicit.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 1, S. 336–437; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 223–291; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 162–214.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="73r" to="92v">73ra–92vb</locus>
										<title>Liber V. </title>
										<incipit>Incipit liber V. I. De humanitate aut clementia <gap reason="sampling"></gap> <note>(<locus from="73r">73rb</locus>)</note> De humanitate aut clementia. Liberalitati quas aptiores comites quam humanitatem et clementiam dederim</incipit>
										<explicit>ita ne vivere aliquem quidem posse qui non sit moriturus. Valeri Maximi liber V explicit.</explicit><lb/>
										<bibl>	<hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 1, S. 438–547; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 292–368; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 215–270.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="92v" to="110r">92vb–110ra</locus>
										<title>Liber VI.</title>
										<incipit>Incipit VI feliciter. De pudicitia. Unde te virorum pariter ac feminarum praecipuum firmamentum</incipit> 
										<explicit>ut inflictorum malorum amaritudine desiderium sui duplicent. Valeri Maximi liber VI explicit.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 2, S. 2–101; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 369–434; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 270–320.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="110r" to="125r">110rb–125ra</locus>
										<title>Liber VII.</title> 
										<incipit>Incipit liber VII. I. De felicitate <gap reason="sampling"></gap> De felicitate. Volubilis fortunae complura exempla retulimus</incipit> 
										<explicit>et spiritu supremos anhelitus reddente scurrili lusu suggillanda sibi desumpsit. Valeri Maximi liber VII explicit.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 2, S. 102–187; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 435–494; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 320–366.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="125r" to="141v">125ra–141va</locus>
										<title>Liber VIII.</title>
										<incipit>Incipit liber VIII. I. Infames rei <gap reason="sampling"></gap> <note>(<locus from="125r">125rb</locus>)</note> Infames rei quibus de causis absoluti aut damnati sint. Nunc, quoque aequiore animo ancipites iudiciorum motus tolerentur</incipit>  
										<explicit>fratribus eandem palmam adsecutis latera eius cingentibus. Valeri Maximi liber VIII explicit.</explicit><lb/>
											<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 2, S. 188–291; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 495–565; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 366–419.</bibl>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="141v" to="158r">141va–158rb</locus>
										<title>Liber IX.</title>
										<incipit>Incipit liber VIIII. I. De luxuria et libidine <gap reason="sampling"></gap> <note>(<locus from="141v">141vb</locus>)</note> De luxuria et libidine. Blandum etiam malum luxuria, quam accusare aliquanto facilius est</incipit> 
										<explicit>imperio dementer inminens iusto inpendere supplicio coegit. Valeri Maximi factorum et dictorum <supplied rend="italic">me</supplied>morabilium <supplied rend="italic">libe</supplied>r nonus explicit.</explicit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Shackleton Bailey</hi> (2000), Bd. 2, S. 292–397; <hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 566–637; <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 419–472.</bibl>
									</msItem>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="158v" to="159r">158va–159r</locus>
									<author key="pnd_102408610">Gaius Titius Probus</author>
									<title>De praenominibus [unvollständig, hier von <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName> hinzugefügt als ob ein zu ergänzender Bestandteil des Valerius Maximus].</title>
									<msItem>
										<locus from="158v">158va–b</locus>
										<title>Fragmentum de praenominibus 1–2.</title>
										<incipit>Liber X. De Praenomine. Varro simplicia in Italia fuisse nomina ait</incipit> 
										<explicit rend="dots-after">quorum series non ita <supplied rend="italic">ut ex</supplied>posui semper servata est; <supplied rend="italic">animadverto e</supplied>nim in consulum <supplied rend="italic">fastis perplexum usum</supplied> praenominum <supplied rend="italic">et cognominum fuisse.</supplied> di<supplied rend="italic">ctum</supplied></explicit>
									</msItem>
									<msItem>
										<note>[nach <locus from="158v">f. 158</locus> fehlt ein Blatt]</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="159r">159r</locus>
										<title>Fragmentum de praenominibus 7.</title>
										<incipit rend="dots-before">ferunt enim Gaiam Caeciliam, Tarquinii Prisci regis uxorem</incipit> 
										<explicit>quaenam vocarentur, Gaias esse se dicerent.</explicit>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="159r">159r</locus>
										<title>Spätantike subscriptio.</title> 
										<incipit>Feliciter emendavi descriptum Rabennae Rusticius Helpidius Domnulus u.c.</incipit>
										<note>(darunter, von einer Hand des <date>13. Jh.</date>: <quote>duo homines</quote>).</note>
									</msItem>
									<msItem>
										<locus from="159r">159r</locus>
										<title>(Missverstandene) Autorenangabe.</title> 
										<incipit>Titulus adbreviatoris. C. Titi Probi finit epitoma historiarum diversarum exemplorum Romanorum.</incipit><lb/>
										<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi> (1998), S. 794–795, 798–799; <hi rend="small-caps">Schnetz</hi> (1901), S. 6 (Schreibernotiz); <hi rend="small-caps">Kempf</hi> (1888), S. 587–588, 591.</bibl>
									</msItem>
								</msItem>
								<msItem>
									<locus from="159v">159v</locus>
									<title>Notiz (<date>9./10. Jh.</date>).</title>
									<note> Der geschriebene Raum entspricht hier der Beschriftung der “ersten” Spalte (nach der vermuteten Anlage in drei Spalten) der Vorderseite und beinhaltet 15 nicht der Linierung entsprechende Zeilen (anscheinend noch vollständig, obwohl abgerieben und nur z.T. entzifferbar). Die angebrachte Notiz könnte also nach der Abschneidung eines möglichen Leerraumes auf der Vorderseite entstanden sein und würde sich so mit dem noch bestehenden Teil der Vorderseite eng decken. Da die Schrift hier nicht wesentlich jünger als die des Haupttextes sein kann, muss die Verstümmelung des Blattes früh stattgefunden haben. Der Text fängt brief- oder urkundenartig mit einem großen φ-förmigen Zeichen an. Z. 6 scheint einen Personennamen <quote>fred(e)r</quote>… aufzuweisen, die nächste Zeile beinhaltet deutlich die Worte <quote>… tertium donavi. Ago / (…)</quote>. Es könnte um einen Ausleih- oder Tauschvermerk gehen.</note>
								</msItem>
								<note><hi rend="bold">Bemerkungen zum Inhalt:</hi>
									Der Berner Codex, mit Sigle A, ist eine der ältesten und berühmtesten überlieferten Texthandschriften des Valerius Maximus. Die Exempla sowie die Notiz auf den alten „Vorsatzblättern“ (<locus from="V2r" to="V3v">f. II–III</locus>, wahrscheinlich Reste vom Ende des ursprünglichen Codex) sind von <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName> geschrieben, der auch den Haupttext mehrfach kollationiert hat und Zusätze (<locus from="158v" to="159r">f. 158va–159r</locus>) aus der Paralleltradition des Iulius Paris (<hi rend="italic">adbreviator</hi> von Valerius Maximus) und dessen Begleittext (Gaius Titius Probus, <hi rend="italic">De praenominibus</hi>) am Ende hinzugefügt hat. (s. oben Schrift und Hände). – Einige Textlücken wegen defekter Blätter (s. oben Zustand).</note>
									<listBibl>
										<head>Weitere Literatur (Auswahl):</head>
										<bibl><hi rend="small-caps">Beeson</hi>, Charles Henry: Lupus of Ferrières as scribe and text critic. Cambridge (Mass.) 1930.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Billanovich</hi>, Giuseppe: Dall’antica Ravenna alle biblioteche umanistiche, in: Annuario per l’anno accademico dell’Università cattolica del S. Cuore (1955–56/1956–57), S. 73–107, hier S. 74–77.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Bischoff</hi>, Bernhard: Paläographie und frühmittelalterliche Klassikerüberlieferung, in: La cultura antica nell'occidente latino. Spoleto 1975, S. 59–86 [Nachdruck in: Mittelalterliche Studien. Bd. 3. Stuttgart 1981, S. 55–72], hier S. 57, 63–67.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Gariépy</hi>, Robert J.: Lupus of Ferrières’ knowledge of classical latin literature, in: <hi rend="small-caps">Cambier</hi>, Guy (Hg.): Hommages à André Boutemy. Bruxelles 1976, S. 152–158.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Gariépy</hi>, Robert J.: Lupus of Ferrières. Carolingian scribe and text critic, in: Mediaeval studies 30 (1968), S. 90–105.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Jacobus Bongarsius, in: <hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Zur Geschichte der Philologie und römischen Litteratur. Berlin 1879, S. 53–216, hier S. 104-105.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Landfester</hi>, Manfred (Hg.): Geschichte der antiken Texte. Autoren- und Werklexikon. [= Der neue Pauly. Supplemente, Bd. 2.] Stuttgart 2007, hier S. 625–626.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Lesne</hi>, Emile: Les livres : "Scriptoria" et "Bibliothèques" du commencement du 8e à la fin du 11e siècle. Lille 1938, hier S. 127, 389, 405, 420, 543–544, 551, 556.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Lindsay</hi>, Wallace Martin: The archetype codex of Valerius Maximus, in: Classical Philology 4 (1909), S. 113–117.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Lowe</hi>, Elias A.: Nugae palaeographicae, in: Persecution and liberty: essays in honor of George Lincoln Burr. New York 1931, S. 55–69, hier S. 62–64. [Nachdruck in: <hi rend="small-caps">Lowe</hi>, Elias Avery, 1879–1969. Palaeographical papers 1907–1965, edited by Ludwig <hi rend="small-caps">Bieler</hi>... Oxford 1972, S. 315–325, hier S. 320–322.]</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Manitius</hi>, Max: Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters. Erster Teil: Von Justinian bis zur Mitte des zehnten Jahrhunderts. [= HdAW 9.2.1]. München 1911, hier S. 489, 501.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Müller</hi>, Konrad: Jacques Bongars und seine Handschriftensammlung, in: Schätze der Burgerbibliothek Bern. Bern 1953, hier S. 101–102.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Munk Olsen</hi>, Birger: Le sort des "mutili" des oeuvres classiques latines, in: Bibliologia 20 (2003), S. 21–33, hier S. 32.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Munk Olsen</hi>, Birger: Les classiques latins et la critique textuelle médiévale (IXe-XIIe siècles), in: Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres 139, no. 3 (1995), S. 817-827, hier 823-824.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Pellegrin</hi>, Elisabeth:  Les manuscrits de Loup de Ferrières, in: Bibliothèque de l’Ecole de Chartes 115 (1957), S. 5–31, hier S. 10, 19, 21. [Nachdruck in: Bibliothèques retrouvées. Manuscrits, bibliothèques et bibliophiles du Moyen Age et de la renaissance. Recueil d’études publiées de 1938 à 1985 par Elisabeth Pellegrin. Paris 1988, S. 131–157].</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Reynolds</hi>, Leighton D.: Texts and transmission, a survey of Latin classics. Oxford 1983, hier S. 428–429.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Reynolds</hi>, Leighton D./ <hi rend="small-caps">Wilson</hi>, Nigel G.: Scribes and scholars. A guide to the transmission of Greek and Latin literature. 4. Aufl. Oxford 2013, hier S. 106, 176.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schanz</hi>, Martin: Geschichte der römischen Literatur bis zum Gesetzgebungswerk des Kaisers Justinian. Zweiter Teil: Die römische Literatur in der Zeit der Monarchie bis auf Hadrian [= HdAW 8.2, 4. Aufl.]. München 1935, hier S. 592–594.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schnetz</hi>, Joseph: Neue Untersuchungen zu Valerius Maximus, seinen Epitomatoren und zum Fragmentum de praenominibus. Würzburg 1904.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy May: Valerius Maximus, in: Catalogus Translationum et Commentariorum: Mediaeval and Renaissance Latin Translations and Commentaries. Bd. 5. Washington D.C. (1984), S. 287–403, hier S. 289, 305.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy May: A Neglected Manuscript of Valerius Maximus, in: Classical Philology 32 (1937), S. 349–359.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy May: The Excerpts of Heiric "Ex Libris Valerii Maximi Memorabilium Dictorum vel Factorum", in: Memoirs of the American Academy in Rome 12 (1935), S. 155–184.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy May: A New Indirect Tradition for the Text of Valerius Maximus, in: Transactions and Proceedings of the American Philological Association 65 (1934), S. 35–46.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Severus</hi>, Emmanuel von: Lupus von Ferrières. Gestalt und Werk eines Vermittlers antiken Geistesgutes an das Mittelalter im 9. Jh. Münster 1940, hier S. 24, 56, 61, 102.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Traube</hi>, Ludwig: Vorlesungen und Abhandlungen. Bd. III: Kleine Schriften (Hg. Franz <hi rend="small-caps">Boll</hi>). München 1920, S. 3–17.</bibl>
										<bibl><hi rend="small-caps">Traube</hi>, Ludwig: Untersuchungen zur Überlieferungsgeschichte römischer Schriftsteller, in: Sitzungsberichte der kaiserlich-bayerischen Akademie der Wissenschaften (1891), S. 387–405.</bibl>
										</listBibl>
						</msItem>
					</msContents>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Schönes Pergament, bisweilen unregelmässig beschnitten (alt).</support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount">161 Blatt (ohne die neueren Vorsatz- und Nachsatzblätter; f. II-III gefaltet aus einem frühen Einzelblatt).</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="22,5–23,5 x 20,5–21 cm">22,5–23,5 x 20,5–21 cm</measure>
								</extent>
								<foliation>Moderne Foliierung: I–III, 1–159, IV, jeweils auf dem recto oben rechts.</foliation>
								<collation>
									(IV+3) <locus from="8v" rend="sup">I, II–III, 8</locus> [das alte <locus from="V1r">Vorsatzblatt I</locus> ist um die erste Lage gelegt, die rechte Hälfte ist weggeschnitten; das kleine Fragment des sehr stark verstümmelten Doppelblattes <locus from="V2r" to="V3v">II–III</locus> ist vor f. 1 eingeheftet] + 18 IV<locus from="152v" rend="sup">152</locus> + (IV-1+1)<locus from="N1v" rend="sup">159, IV</locus> [nach <locus from="158v">f. 158</locus> ist die rechte Hälfte des zweitäussersten Doppelblattes weggeschnitten; von <locus from="159r">f. 159</locus> fehlen die äusseren zwei Drittel; das alte <locus from="N1r">Nachsatzblatt IV</locus> ist um die letzte Lage gelegt, die linke Hälfte ist weggeschnitten]. Lagensignaturen: Mit Tinte signiert ist nur die dritte Lage (Kustode <quote>III</quote>, <locus from="24v">f. 24v unten</locus>); die weiteren Lagen sind, oft kaum erkennbar, mit einem harten Gegenstand blind signiert (<quote>IIII–XVIII</quote> <supplied><locus from="144v">f. 144v</locus></supplied>). – Die Doppelblätter <locus from="75r" to="78v">75/78</locus> und <locus from="74r" to="79v">74/79</locus> sind nach dem Restaurieren in dieser Reihenfolge vertauscht eingebunden worden.
								</collation>
								<condition>Restauriert <date>um 1990</date> mit grossflächigen Papieranfaserungen auf <locus from="V2r" to="V3v">f. II–III</locus>, <locus from="1r" to="32v">1–32</locus>, <locus from="150r" to="159v">150–159</locus>. Schwere Feuchtigkeitsschäden in den ersten und letzten Lagen: unterer Blattrand oft defekt, mit wenig Textverlust auf <locus from="2r">f. 2</locus>, grössere Verluste auf <locus from="150r" to="158v">f. 150–158</locus> (am Schluss fehlt mehr als die Hälfte des Blattes); von einem, wohl vom Schluss des Codex stammenden Einzelblatt ist nur die innere obere Ecke jetzt gefaltet als <locus from="V2r" to="V3v">f. II–III</locus> (der Inhalt läuft <locus from="V2v">f. IIv</locus>, <locus from="V3r">IIIr</locus>, <locus from="V3v">IIIv</locus>, <locus from="V2r">IIr</locus>) erhalten.</condition>
							</supportDesc>
							<layoutDesc>
								<layout columns="2" writtenLines="24">Zweispaltig, Schriftspiegel <measure type="written">14–14,5 x 13,5–14 (5,5–6) cm</measure>, 24 Zeilen, Blindlinierung im „old style“. Die Anlage des Codex erinnert an Lupus’ eigenhändig geschriebenes Exemplar von Ciceros <hi rend="italic">De oratore</hi> (<ref type="altMs">London, British Library, Harley 2736</ref>). Dem Anschein nach wurde <locus from="159r">f. 159r</locus> ursprünglich dreispaltig konzipiert. (Die seltene dreispaltige Anlage erinnert an die von Lupus’ Schüler <persName>Heiric von <placeName>Auxerre</placeName></persName> in <placeName>Ferrières</placeName> beschrifteten Zusätze am Ende des Priscianus-Codex, <ref type="altMs">Paris, BnF, lat. 7496</ref>, f. 246v, 249r–v.)</layout>
							</layoutDesc>
						</objectDesc>
						<handDesc>
							<handNote script="carol">
								<p>Schrift: Karolingische Minuskel; Titel und Überschriften in Rustica, gelegentlich in Unziale (z.B. <locus from="51r">f. 51rb</locus>, <locus from="54r">54rb</locus>), Initialen verschiedentlich in Inschriftencapitalis; einige griechische Texte eingesprengt (z.B. <locus from="50r" to="50v">f. 50rb–va</locus>). – Zahlreiche gleichzeitige oder wenig spätere Leserbemerkungen, Glossen und Nota-Zeichen von verschiedenen Händen aus dem 9., 10. (viele) und 11.–13. Jahrhundert.
								</p>
								<p>Der Haupttext des Valerius Maximus wurde von einem kompetenten Schreiber zum allergrössten Teil ausgeführt, doch arbeitete er vom Anfang an zusammen mit <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus von Ferrières</persName>, der Auszeichnungs- und Gliederungstexte als erster Schreiber (z.B., <locus from="18r">f. 18rb</locus>, <locus from="158r">158rb</locus>) sowie als Korrektor (auf oft fast unbemerkbaren Rasuren, z.B. <locus from="1r">f. 1ra</locus>) angebracht hat. Die Auszeichnungsschrift des Hauptschreibers, wie seine sonstige Leistung, ist indes sehr gepflegt; besondere ästhetische oder inhaltliche Kriterien (auch klare Gliederung) dürften eine Rolle gespielt haben, wo Lupus nachgebessert hat. Lupus hat den Haupttext inhaltlich ausgebessert, indem er Auslassungen am Rand durch seine üblichen Verweiszeichen angefügt und auch längere Textabschnitte auf sehr sauberen Rasuren neu geschrieben hat (bis hin zu einer ganzen Spalte, <locus from="123r">f. 123ra</locus>). Hier wie sonst für Lupus ist bezeichnend, dass er keine beliebigen Eingriffe in den Text gemacht hat, sondern sich nur an herangezogene Parallalexemplare hielt (mit Ausnahme von Lesevorschlägen, die wiederholt mit <quote>vel</quote> oder <quote>fortasse</quote>, als <quote>f.</quote>, angefügt sind). Er bezeichnete diese Quellen als <quote>vetustus</quote> (<quote>u.</quote>) und <quote>antiquus</quote> (<quote>A.</quote>), wo es um ein Exemplar, oder vielleicht mehr als ein Exemplar, des Valerius Maximus im engeren Sinne ging. Er hat auch eine Abkürzung dieses Textes durch Iulius Paris sowie ein diese <quote>Epitoma</quote> begleitendes grammatisches Werkchen von C. Titius Probus herangezogen. Diese Quellen verwertete Lupus für seine Korrektur und gab sie auch explizit durch verschiedene Kürzel an: <quote>BR</quote> (<quote>breviator</quote>), <quote>ADB</quote> (<quote>adbreviator</quote>), <quote>I.P</quote>., <quote>C.T.</quote>, <quote>C. Titus t</quote>(<quote>itulo</quote> ?). Die Bedeutung einiger als Quellenkürzel erscheinenden Initialen (z.B. <quote>m</quote>., <quote>g</quote>.) ist allerdings nicht klar. Lupus hat auch eigenhändig Auszüge bzw. den Volltext von Elementen der Iulius Paris-Überlieferung seinem Text von Valerius Maximus anbringen wollen und erscheint so als Textschreiber bei <locus from="V2r" to="V3v">f. II–III</locus>, <locus from="158v" to="159r">158v–159r</locus>. Die Hand und Tätigkeit des Lupus darf in diesen Fällen als gesichert gelten. Wir erkennen die Schrift wieder in zwei von ihm unterschriebenen und im Original erhaltenen Synodalurkunden von <date>861</date> und <date>862</date>. Die Methode des Umgangs mit dem Text und Quellen darf als wissenschaftlich bezeichnet werden und übersteigt den von <bibl>C. H. <hi rend="small-caps">Beeson</hi> (1930)</bibl> beschriebenen Befund in Lupus’ Codex von Ciceros <quote>De oratore</quote> (<ref type="altMs">London, Harley, 2736</ref>). Einen Überblick der paläographischen Merkmale findet man auch bei <bibl><hi rend="small-caps">Steffens</hi> (1909), Taf. 60, und <hi rend="small-caps">Bischoff</hi> (1998), S. 125 (Nr. 586).</bibl>
									</p>
							</handNote>
						</handDesc>
						<decoDesc>
							<decoNote>
								Nicht rubriziert, gegliedert und geschmückt nur mittels Schriften. Es gibt verschnörkelte Kürzungsstriche bei den von <persName role="annotator" key="pnd_118729748">Lupus</persName> geschriebenen (oder neu geschriebenen) Auszeichnungstexten (in Rustica). Diese Art von verschnörkelten Strichen bildet die Basis einer diskreten Ausschmückung anderswo in auch paläographisch verwandten Handschriften (z.B., <ref type="altMs">BAV, Vat. lat. 4929</ref>, auch mit Iulius Paris; <ref type="altMs">El Escorial M.III.14 und O.III.31</ref>). Eine Art Perlenkettchen wird von Lupus selber angewendet, um die von ihm geschriebenen Textabschnitte zu gliedern (<locus from="158r">f. 158rb</locus>, sehr beschädigt am unteren Rand; <locus from="159r">f. 159r</locus>); ähnliches findet man auch anderswo (z.B., <ref type="altMs">BAV, Vat. lat. 4929</ref>).
							</decoNote>
						</decoDesc>
						<additions><locus from="1r">f. 1r</locus> Schwarzer Rundstempel <stamp><hi rend="italic">Bibliotheca Bernensis</hi></stamp>, 27 mm (<date>um 1700</date>), in der linken Spalte auf dem Text; oben rechts Bibliothekssignatur <quote>Ms. 366</quote>.</additions>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="1975" notAfter="1999">
								<p>Moderner <locus from="Vorderseite">Restaurierungseinband</locus> (<date>um 1990</date>): weisses Leder auf Pappdeckel (<measure type="binding">25 x 21,5 cm</measure>), Spiegel mit Pergament überzogen, je Deckel zwei Leinenstreifen zum Binden. Buchblock auf 3 Bünde geheftet, Rückenüberklebung, keine Kapitalen. Kein Rückentitel, unten modernes Signaturschild <hi rend="italic">Cod. 366</hi>. Je 1 altes (wohl 15./16. Jh.) Vorsatz- und Nachsatzblatt aus Pergament (<locus from="V1r">f. I</locus> und <locus from="N1r">IV</locus> – letzteres im Digitalisat noch mit II bezeichnet), mit Notizen von <persName role="former_possessor" key="pnd_101087934">P. Daniel</persName>s Hand (?); keine neuen Vorsatz- und Nachsatzblätter.</p>
								<p><locus from="Vorderseite_a">Vorgängereinband</locus> (<date>16./17. Jh.</date>): Weicher Umschlag aus hellem Pergament (Höhe 24,5 cm) mit umgelegten Kanten und je 2 Lederbändeln zum Binden (Löcher sichtbar). Buchblock ursprünglich auf 4 doppelte Lederbünde geheftet; schnurumstochene Kapitalen (<locus from="frag001">Bünde und Schnüre</locus> in separatem Couvert aufbewahrt). <locus from="Vorderseite_a">Rückentitel</locus> <quote>Valerius Maximus</quote> (von der Hand <persName role="librarian" key="pnd_129277916">M. Wild</persName>s?); unten modernes Signaturschild <quote>Cod. 366</quote>, darunter <quote>M[ss. Li]tt</quote> sichtbar; auf der <locus from="Vorderseite_a">Vorderseite</locus> weiterer Titel <quote>Val. Max.</quote> (von der Hand <persName role="librarian" key="pnd_1031394338">S. Hortin</persName>s?).</p>	
							</binding>
						</bindingDesc>
						</physDesc>
					<history>
							<provenance><p>Verwendet wurde die Handschrift im Jahr <date>1167</date> in <placeName>Provins</placeName> (Frankreich, Département Seine-et-Marne) als Vorlage für die direkte und ausdrücklich datierte Abschrift, <ref type="altMs">Paris, BnF, lat. 9688</ref>; vgl. <bibl><hi rend="small-caps">Stirnemann</hi> (1999), S. 64 (Nr. 30).</bibl></p>
								<p>Vorbesitzer: <persName role="former_possessor" key="pnd_101087934">Daniel, Pierre</persName> (<date>1530–1603</date>), eigenhändiger Namenszug <locus from="1r">f. 1r</locus> oben <quote>Petri Danielis Aurelii</quote> sowie eigenhändige Notizen auf den alten Vorsatz- und Nachsatzblättern.</p>
							<p>Vorbesitzer: <persName role="former_possessor" key="pnd_117618349">Bongars, Jacques</persName> (<date>1554–1612</date>), kein Namenszug und ohne eigenhändige Notizen, jedoch im Katalog Hortins verzeichnet; vgl. seinen Brief an <persName>Christoph Coler</persName> (<date>um 1570–1604</date>) über Cod. 366 (Cod. B 149, f. 308r–v, Brief Nr. 404, sowie Entwurf desselben Briefes f. 309v, Nr. 406), ausserdem den Brief an P. Daniel betreffend Colers Ausgabe des Valerius von <date>1601</date>, für die Bongars die Daniel gewidmete Vorrede besorgte (f. 309r–v, Nr. 405) – die Briefe sind abgedruckt bei <bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi> (1879), S. 104–105</bibl>.</p>
							</provenance>
						<acquisition>Durch die Schenkung von <persName role="former_possessor" key="pnd_128869453">Jakob Graviseth</persName> <date>1632</date> in die Berner Bibliothek gelangt.
								</acquisition>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl type="not_for_e-codices">Redigiert von <persName>Michael I. Allen</persName> und <persName>Florian Mittenhuber</persName>, <date>Juli 2015/März 2016</date>.</bibl>
									
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<listBibl>
								<head>Kataloge:</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hortin</hi>, Samuel: Clavis bibliothecae Bongarsianae MDCXXXIIII. Bern 1634 [= BBB Cod. A 5], S. 57: [Sign.] <hi rend="italic">IX.40 Valerius Maximus</hi> [Nr.] <hi rend="italic">2. Alius in 4°.</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Wild</hi>, Marquard: Catalogus Librorum Bibliothecae Civicae Bernensis MDCIIIC. Bern 1697 [= BBB Cod. A 4], f. 31r: <hi rend="italic">366. Valerius Maximus, 4°</hi>.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Engel</hi>, Samuel: Manuscripta A[nno] 1740. Bern 1740 [= BBB Mss.h.h. III 110], f. 93r: <hi rend="italic">366. Valerius Maximus. Denuo. Secul. 12. [!], m[embr.]</hi>.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Sinner</hi>, Johann Rudolf: Catalogus codicum mss. bibliothecae Bernensis, Bd. 1. Bern 1760, S. 620.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Catalogus Codicum Bernensium. Bern 1875, S. 350–351.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Pellegrin</hi>, Élisabeth: Notices de manuscrits (contenant de textes classiques latins de la Bibliothèque de la Bourgeoisie de Berne). Bern, um 1960 [unpubliziertes Typoskript].</bibl>
							</listBibl>
							<listBibl>
								<head>Literatur zur Handschrift (Auswahl):</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Bischoff</hi>, Bernhard: Katalog der festländischen Handschriften des neunten Jahrhunderts. Teil I: Aachen – Lambach. Wiesbaden 1998, hier S. 125 (Nr. 586).</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Briscoe</hi>, John: Valeri Maximi facta et dicta memorabilia. 2 Bde. Stuttgart/Leipzig 1998, hier S. XI–XIV.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Chatelain</hi>, Emile: Paléographie des classiques latins. Bd. 2. Paris 1900, hier S. 24 und Taf. 181.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Halm</hi>, Karl: Valerii Maximi Factorum et dictorum memorabilium libri novem, Iulii Paridis et Ianuarii Nepotiani epitomis adiectis. Leipzig 1865, hier S. IV–VII.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Kempf</hi>, Karl: Valerii Maximi Factorum et dictorum memorabilium libri novem, cum incerti auctoris fragmentum de praenominibus. Berlin 1854, hier S. 78–80.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Kempf</hi>, Karl: Valerii Maximi Factorum et dictorum memorabilium libri novem, cum Iulii Paridis et Ianuarii Nepotiani epitomis. Leipzig 1888, hier S. XII–XV.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Mostert</hi>, Marco: The library of Fleury. A provisional List of Manuscripts. Hilversum 1989, hier S. 75 (Nr. 175).</bibl>
								
								<bibl><hi rend="small-caps">Munk Olsen</hi>, Birger: L’étude des auteurs classiques latins aux XIe et XIIe siècles. Paris 1982–89, hier Bd. 2. (1985), S. 661–662, und Bd. III,1 (1987), S. 308.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Ricciardi</hi>, Alberto: L’epistolario di Lupo di Ferrières: intellettuali, relazioni culturali e politica nell’età di Carlo il Calvo. Spoleto 2005, hier S. 53.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Russo</hi>, Eugenia: Lupo di Ferrières, un erudito carolingio tra tradizione e rinnovamento. Ungedruckte Diss., Università di Cassino 1995–1996, hier S. 120–121, 293–301, 429, 432–433, 452.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schnetz</hi>, Joseph: Ein Kritiker des Valerius Maximus im 9. Jahrhundert. Neuburg a.D. 1901.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy M.: A Preliminary List of Manuscripts of Valerius Maximus, in: <hi rend="small-caps">Lawler</hi>, Lilian B. (Hg.): Studies in honor of Ullman, presented to him on the occasion of his seventy-fifth birthday. Saint Louis 1960, S. 81–95, hier S. 83.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schullian</hi>, Dorothy M.: A revised list of manuscripts of Valerius Maximus, in: Miscellanea Augusto Campana. Padova 1981, Bd. 2, S. 695–728, hier S. 698.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Steffens</hi>, Franz: Lateinische Palaeographie. 125 Tafeln im Lichtdruck mit Transskription. 2. Aufl. Trier 1909, hier Taf. 60.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Stirnemann</hi>, Patricia: Valerius Maximus. Facta et dicta memoriabilia, libri X, in: <hi rend="small-caps">Delcourt</hi>, Thierry (Hg.): Splendeurs de la cour de Champagne au temps de Chrétien de Troyes. Catalogue de l’exposition. Troyes 1999, hier  S. 64 (Nr. 30).</bibl>
							</listBibl>
						
						<listBibl>
							<head>Externe Ressourcen:</head>
							<bibl>Neuere Literatur - <ref type="crossRef" target="https://slsp-bsb.primo.exlibrisgroup.com/discovery/search?query=lds01,exact,BBB%20Cod.%20366&amp;tab=41SLSP_BSB_DN_and_CI&amp;search_scope=DN_and_CI&amp;vid=41SLSP_RBE:VU1&amp;offset=0">Swisscovery</ref>
							</bibl>
						</listBibl>
							</listBibl>
							
					</additional>
					
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
