<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_csg-0733_Lenz"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/csg/0733/Lenz">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title>Capitulare Haristallense · Capitulare cum episcopis Langobardicis deliberatum · Admonitio generalis · Duplex capitulare missorum · Pippini Italiae regis capitulare Papiense · Excerpta de decimis</title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Brigitte Roux</persName>
						<date when="2023-08-08">08.08.2023</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
				<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
			</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<bibl>PDF vorhanden</bibl>
				<msDesc xml:id="csg-0733_Lenz" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>St. Gallen</settlement>
						<repository>Stiftsbibliothek</repository>
						<idno>Cod. Sang. 733</idno>
						<altIdentifier type="former">
							<idno>S.n. 397</idno>
						</altIdentifier>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title>Capitulare Haristallense · Capitulare cum episcopis Langobardicis deliberatum · Admonitio generalis · Duplex capitulare missorum · Pippini Italiae regis capitulare Papiense · Excerpta de decimis</title>
						<origPlace>Südwestdeutscher Raum</origPlace>
						<origDate notBefore="0800" notAfter="0824">1. Viertel 9. Jh.</origDate>
					</head>
					<msContents>
						<msItem>
							<locus from="Vordere_Innenseite">(Vorderes Spiegelblatt)</locus> <note>Inhaltsangabe und Notiz [s. o.].</note>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="1" to="10">1-10</locus>
							<title>Capitulare Haristallense (<date>779</date>)</title>
							<msItem>
								<locus from="1" to="10">1-10</locus>
								<note>Text.</note>
								<incipit xml:lang="lat">In Christi nomine anno felicissimo</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">si non emendauerit moriatur.</explicit>
								<note>Unterschiedliche Kapitelzählung und -einteilung in dieser Hs. und der Edition: 1–6 identisch; 7–8 = 8–9; 9 = 7; 10–16 identisch; 17 = 17, 1. Teil; 18 = 17, 2. Teil; 19–24 = 18–23.</note>
							</msItem>
							<bibl>Ed. MGH Capit. 1, Nr. 20, S. 47, mit dieser Hs. (= 1, forma communis).</bibl>  
							<bibl><hi rend="small-caps">Münsch</hi> (s. o.), S. 237–238 (Varianten nach Hs.).</bibl>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="10" to="15">10-15</locus>
							<title>Capitulare cum episcopis Langobardicis deliberatum (<date>780–790</date>)</title>
							<msItem>
								<locus from="10" to="15">10-15</locus>
								<note>Text.</note>
								<rubric>Cap. I</rubric>
								<incipit xml:lang="lat">De statu eclesi&#281;</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">eius proceribus sustinere.</explicit>
								<finalRubric>Explicit.</finalRubric>
							</msItem>
							<bibl>Ed. MGH Capit. 1, Nr. 89, S. 189, mit einzig dieser Hs.; zur Hs. S. 188–189.</bibl>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="15" to="64">15-64</locus>
							<title>Admonitio generalis (<date>789</date>)</title>
							<msItem>
								<locus from="15" to="64">15-64</locus>
								<note>Text.</note>
								<incipit xml:lang="lat">Regnante domino nostro</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">Iesu Christo amen.</explicit>
								<note>Datierungszeile. </note>
								<incipit xml:lang="lat">Anno dominic&#281; incarnationis DCCC <note>[drittes C mit anderer Tinte durchgestrichen]</note> LXXX VIIII </incipit>
								<explicit xml:lang="lat">die x kalendas Aprilis.</explicit>
							</msItem>
							<bibl><abbr>CSLMA</abbr> 2, ALC 4.</bibl> 
							<bibl>Ed. Hubert <hi rend="small-caps">Mordek</hi> et al. (Hg.), Die Admonitio generalis Karls des Grossen (= MGH Fontes iuris Germanici antiqui in usum scholarum separatim editi 16), Hannover 2012.</bibl>  
							<bibl>Thomas M. <hi rend="small-caps">Buck</hi>, Admonitio und Praedicatio (= Freiburger Beiträge zur mittelalterlichen Geschichte 9), Frankfurt a. M. 1997, zur richtigen Position der Datierungs- zeile S. 77–78, zur Hs. siehe Register;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Münsch</hi> (s. o.), S. 238–240 (Varianten der Capitula nach Hs.).</bibl>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="64" to="71">64-71</locus>
							<title>Duplex capitulare missorum (<date>789</date>?)</title>
							<msItem>
								<locus from="64" to="71">64-71</locus>
								<note>Text.</note>
								<rubric>I. cap.</rubric>
								<incipit xml:lang="lat">De monachis girouagis</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">in se ipsis ostendant.</explicit>
								<note>Unterschiedliche Kapitelzählung in dieser Hs. und der Edition: 1–16 identisch; 1–21 = 17–37.</note>
							</msItem>
							<bibl>Ed. MGH Capit. 1, Nr. 23, S. 63–64, mit dieser Hs. (= 3).</bibl>
						</msItem>
						<msItem>
							<locus from="72" to="75">72-75</locus>
							<title>Karoli Magni epistola in Italiam emissa (<date>779–781</date>)</title>
							<msItem>
								<locus from="72" to="75">72-75</locus>
								<note>Text.</note>
								<incipit xml:lang="lat">Karolus gratia dei </incipit>
								<explicit xml:lang="lat">eas decreuimus roborare.</explicit>
							</msItem>
							<bibl>Ed. MGH Capit. 1, Nr. 97, S. 203–204, mit dieser Hs. (= 1).</bibl>
						</msItem>
							<msItem>
								<locus from="75" to="79">75-79</locus>
								<title>Pippini Italiae regis capitulare Papiense (<date>787</date>), c. 5–9, 12–14</title>
								<msItem>
									<locus from="75" to="79">75-79</locus>
									<note>Text.</note>
									<rubric>V. cap.</rubric>
									<incipit xml:lang="lat">Stetit nobis de illos homines</incipit>
									<explicit xml:lang="lat">bandum nostrum conponat.</explicit>
									<finalRubric>Explicit cap.</finalRubric>
									<note>Unterschiedliche Kapitelzählung in dieser Hs. und der Edition: 5–9 identisch; 10–12 = 12–14.</note>
								</msItem>
								<bibl>Ed. MGH Capit. 1, Nr. 94, S. 199–200, mit dieser Hs. (= 9).</bibl> 
								<bibl>MÜNSCH (s. o.), S. 248–249 (Varianten nach Hs.).</bibl>
							</msItem>
						<msItem>
							<locus from="79" to="85">79-85</locus>
							<title>De decimis et de viduis (Exzerpte)</title>
							<msItem>
								<locus from="79" to="82">79-82</locus>
								<title><persName role="author" key="pnd_186232780">Defensor Locogiacensis</persName>: Liber Scintillarum, c. 29.</title>
								<rubric>Collectio de decimis dandum</rubric>
								<incipit xml:lang="lat">Dominus dicit in euangelio</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">studeatis elemosynam dare.</explicit><lb/>
								<bibl>CPL 1302.</bibl>  
								<bibl>Ed. CC 117, S. 116–118.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="82" to="83">82-83</locus>
								<title>Concilium Matisconense [<date>585</date>], c. 5 [Exzerpt]. </title>
								<incipit xml:lang="lat">Decernimus ut mos anticus</incipit>
								<explicit xml:lang="lat"> ac salutem inpetrent.</explicit><lb/>
								<bibl>CPL 1785 (y).</bibl> 
								<bibl>Ed. CC 148A, S. 241, Z. 121–126.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="83">83</locus>
								<title>Concilium Carthaginense IV, c. 36 [secundum traditionem collectionis Hispanae, c. 101].</title>
								<incipit xml:lang="lat">Uidue et adulescentes</incipit>
								<explicit>cuius viduae sunt sustententur.</explicit><lb/>
								<bibl>CPL 1790, siehe auch CPL 1776.</bibl>  
								<bibl>Ed. CC 149, S. 353, Z. 402.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="83" to="84">83-84</locus>
								<title>Concilium Matisconense [<date>585</date>], c. 12 [Exzerpt]. </title>
								<incipit xml:lang="lat">Decernimus ut iudices </incipit>
								<explicit xml:lang="lat">a communione suspendatur.</explicit><lb/>
								<bibl>CPL 1785 (y).</bibl> 
								<bibl>Ed. CC 148A, S. 244, Z. 228 – S. 245, Z. 236.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="84" to="85">84-85</locus>
								<title>Concilium Massiliense [<date>533</date>]. Johannes II. papa: Epistola tertia [Exzerpt].</title>
								<incipit xml:lang="lat">Valde enim metuo</incipit>
								<explicit xml:lang="lat">de libro vitae deletum est.</explicit>
								<note>(<locus from="86" to="87">86–87</locus>) Leer.</note><lb/>
								<bibl>Vgl. CPL 1692.</bibl> 
								<bibl>Ed. CC 148A, S. 93, Z. 213 – S. 94, Z. 219.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="88">88</locus>
								<note>Eintrag. </note>
								<quote>Sunt enim anni ab incarnatione domini usque ad hoc tempus id est xii Hludouuici imperii annum </quote>
								<note>[<date>825</date>]. Folgt Rasur, Rest der Seite leer, (<locus from="Hintere_Innenseite">hinteres Spiegelblatt</locus>) leer.</note>
							</msItem>
						</msItem>
					</msContents>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Pergament</support>
								<extent>
									<measure type="pagesCount">88 Seiten. Buchblock und Spiegelblätter 46 Blätter.</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="18 x 11 cm">18 x 11</measure>
								</extent>
								<foliation>Paginierung <persName role="librarian" key="pnd_116353740">I.v.A.</persName> 1-88.</foliation>
								<collation>
									4 IV<hi rend="sup"><locus from="Vordere_Innenseite" to="62">VS–62</locus></hi> + (III+2)<hi rend="sup"><locus from="78">78</locus></hi> + (II+2)<hi rend="sup"><locus from="88" to="Hintere_Innenseite">88–HS</locus></hi>; p. <locus from="65" to="66">65/66</locus>, <locus from="75" to="76">75/76</locus>, <locus from="81" to="82">81/82</locus>, <locus from="83" to="84">83/84</locus> sind Einzelblätter; das erste Blatt (vor p. 1) und letzte Blatt (nach p. 88) als <locus from="Vordere_Innenseite">vorderes</locus> und <locus from="Hintere_Innenseite">hinteres Spiegelblatt</locus> auf den Vorder- und Hinterdeckel geklebt. Wohl zeitgenössische Lagenzählung am Lagenende unten Mitte: <hi rend="italic">I</hi> (p. <locus from="14">14</locus>) – <hi rend="italic">V</hi> (p. <locus from="78">78</locus>).
								</collation>
								<condition>Pergament, p. <locus from="33" to="34">33/34</locus>, <locus from="47" to="48">47/48</locus>, <locus from="69" to="72">69–72</locus> unregelmässige Blattränder, p. <locus from="1" to="2">1–2</locus> braune Flecken.</condition>
							</supportDesc>
							<layoutDesc>
								<layout columns="1" writtenLines="17">Schriftraum einspaltig <measure type="written">13–14 × 7,5–8,5</measure>, 17 Zeilen, Blindlinierung, gelegentlich Zirkellöcher nahe am Schriftraum sichtbar.
								</layout>
							</layoutDesc>
						</objectDesc>
						<handDesc>
							<handNote script="carol">
								<p>Karolingische Minuskel des <date>1. Viertels des 9. Jh.</date>, mit den vorkarolingischen Ligaturen et, ct, nt, ri, st und einer Abkürzung für -mus in Form eines horizontal verlängerten Abstrichs beim Buchstaben m, der von einer aufsteigenden Diagonale durchbrochen wird (z. B. p. <locus from="19">19</locus> <hi rend="italic">prediximus</hi>, p. <locus from="82">82</locus> <hi rend="italic">decernimus</hi>), wie sie auch sonst <date>Ende 8. Jh.</date> in <placeName>St. Gallen</placeName> bezeugt ist (vgl. <bibl><hi rend="small-caps">Steffens</hi></bibl>; <bibl><hi rend="small-caps">Bruckner</hi>, Paläographische Studien</bibl>), vor <date>825</date> (siehe den Eintrag p. <locus from="88">88</locus>), von einer Hand, in brauner und schwarze Tinte. 	
								</p>
							</handNote>
						</handDesc>
						<decoDesc>
							<decoNote>
								p. <locus from="1">1</locus> zu Textbeginn eine 6- zeilige Flechtbandinitiale, p. <locus from="15">15</locus> eine schlichte 4-zeilige Zierinitiale, sonst zu Text- und Kapitelbeginn jeweils eine 1–2-zeilige Majuskel, meist in der Versalienspalte;</decoNote> 
							<decoNote>p. <locus from="15">15</locus> Textbeginn, p. <locus from="15">15</locus> und <locus from="79">79</locus> Explicit sowie p. <locus from="15" to="64">15–64</locus> Adressaten (<hi rend="italic">omnibus</hi>, <hi rend="italic">sacerdotibus</hi>, <hi rend="italic">episcopis</hi> etc.) in Unziale, Letztere durch Wellenlinien hervorgehoben; Satzmajuskeln.</decoNote>
						</decoDesc>
						<additions>
							<p>Korrekturen auf Rasur und interlinear des <date>9. Jh.</date>, teils in Texttinte, teils in anderer Tinte, so p. <locus from="34" to="35">34–35</locus>, <locus from="46" to="47">46–47</locus>;</p> 
							<p>p. <locus from="88">88</locus> Eintrag aus dem Jahr <date>825</date> (s. u.) von anderer Hand in hellbrauner Tinte.</p></additions>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="0800" notAfter="0999">
								<p>
									<locus from="Vorderseite">Einband</locus> des <date>9./10. Jh.</date> Leder (Wild, Sämischgerbung) auf Holz (Linde, Birnbaum oder Birke?). Spuren von 2 Ösenverschlüssen (<hi rend="small-caps">Adler</hi> BV.2.1.2), sichtbar sind je 1 Loch in der Hinterdeckelkante und je 3 Löcher von Zier- oder Befestigungsnägeln am Rand des Vorderdeckels. <locus from="Buchrücken">Rückentitel</locus> in Capitalis Rustica, längsseits von oben nach unten, teilweise durch neuere Signaturschilder überklebt: <quote>&lt;<gap reason="sampling"/>&gt;A KAROLI.</quote> Karolingische Deckelverbindung. Heftung auf 3 doppelte Kordeln, defekt. Verlängerte Kapitale mit trapezförmigem Kapitalläppchen, ohne Einlage, mit Kettenstich, teilweise defekt.</p> 
								<p>Die zum Buchblock gehörigen Spiegelblätter waren ursprünglich mit dem Einschlag des Lederüberzugs vernäht, sind später aber durchgetrennt worden. Auf dem <locus from="Vordere_Innenseite">vorderen Spiegelblatt</locus> Notiz von <persName role="librarian" key="pnd_116353740">Ildefons von Arx</persName> zu seinen Kollationsarbeiten <date>1823</date> für die »Gesellschaft der deutschen Geschichte«.</p>
							</binding>
						</bindingDesc>
					</physDesc>
					<history>
						<origin><p>Nach <hi rend="small-caps">Mordek</hi> in <placeName>Südwestdeutschland</placeName>, gemäss <hi rend="small-caps">Bruckner</hi> möglicherweise in <placeName>St. Gallen</placeName> geschrieben.</p></origin>
						<acquisition>
							In der Stiftsbibliothek spätestens seit <date>1553–1564</date>, gemäss Stempel <stamp>D. B.</stamp> (p. <locus from="88">88</locus>). Besitzeintrag des Bibliothekars <persName role="librarian" key="pnd_106960190X">Hermann Schenk</persName> p. <locus from="1">1</locus>: <quote>Liber S. Galli.</quote> Laut einer Notiz von <persName>Ildefons von Arx</persName> in <ref type="mss" cRef="csg-0728#2">Cod. Sang. 728, p. 2</ref> wurde die Hs. <date>1673</date> dem französischen Minister <persName>Colbert</persName> zuhanden von <persName>Étienne Baluze</persName> nach <placeName>Frankreich</placeName> ausgeliehen, der auf dem <locus from="Vordere_Innenseite">vorderen Spiegelblatt</locus> und wohl p. <locus from="82" to="83">82–83</locus> Inhaltsvermerke anbrachte. Alte Signatur <persName role="librarian" key="pnd_1016893566">Pius Kolb</persName> p. <locus from="1">1</locus>: <hi rend="italic">D.n. 397</hi>.
						</acquisition>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl><persName>Lenz Philipp / Ortelli Stefania</persName>, Die Handschriften der Stiftsbibliothek St. Gallen, Bd. 3: Abt. V: Codices 670-749: Iuridica; Kanonisches, römisches und germanisches Recht, Wiesbaden <date>2014</date>, S. 265-268.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<bibl><hi rend="small-caps">Wegelin</hi>, Nöthige Bemerkungen;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Bruckner</hi>, Scriptoria 2, S. 30, 41, 48, 49, 80;</bibl> 
							<bibl><abbr>CMD-CH</abbr> 3, Nr. 862;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Mordek</hi>, Bibliotheca, S. 676–680 (Lit.) und 1041;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Bischoff</hi>, Katalog, Nr. 5843.</bibl>  
							<bibl>Vgl. zur Kürzung -mus Franz <hi rend="small-caps">Steffens</hi>, Die Abkürzungen in den lateinischen Handschriften des 8. und 9. Jahrhunderts in St. Gallen, in: Zentralblatt für Bibliothekswesen 30 (1913), S. 477–488, hier S. 481 (Cod. Sang. 70 von Winithar);</bibl> 
							<bibl>Albert <hi rend="small-caps">Bruckner</hi>, Studien zu den älteren St. Galler Urkunden (= Sonderdruck aus Studi Medievali 4 [1931]), S. 41, St. Gallen 1937.</bibl>  
							<bibl>Wilhelm <hi rend="small-caps">Uhl</hi>, Winiliod. Zweiter Teil (= Teutonica, 5, Suppl.), Leipzig 1913, zur Hs. S. 11–12;</bibl> 
							<bibl>Hubert <hi rend="small-caps">Mordek</hi>, Karolingische Kapitularien, in: <hi rend="small-caps">Ders</hi>. (Hg.), Überlieferung und Geltung normativer Texte des frühen und hohen Mittelalters (= Quellen und Forschungen zum Recht im Mittelalter 4), Sigmaringen 1986, S. 40 Anm. 81, S. 42 Anm. 92 und 101;</bibl> 
							<bibl>Olivier <hi rend="small-caps">Münsch</hi>, Der Liber legum des Lupus von Ferrières (= Freiburger Beiträge zur mittelalterlichen Geschichte 14), Frankfurt a. M. 2001, S. 266–267;</bibl> 
							<bibl><hi rend="small-caps">Schmuki</hi>, Beschäftigung mit juristischen Handschriften, S. 433–434, 436.</bibl>  
							<bibl><hi rend="small-caps">Szirmai</hi>, Dokumentation.</bibl>
						</listBibl>
					</additional>
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
