<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"
	version="5.1"
	xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance"
	xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude"
	xsi:schemaLocation="http://www.tei-c.org/ns/1.0 ../xsd/TEI-P5/1.7/tei-p5-e-codices_1.7.xsd"
	xml:lang="deu"
	xml:id="eCod_bbb-0162"
	xml:base="http://www.e-codices.unifr.ch/en/description/bbb/0162">
	<teiHeader>
		<fileDesc>
			<titleStmt>
				<title><persName role="author" key="pnd_118505114">Augustinus</persName>: Opera</title>
			</titleStmt>
			<editionStmt>
				<edition>Elektronische Version nach TEI P5.1</edition>
				<respStmt>
					<resp>Konvertierung nach TEI: <persName>Maria Widmer</persName>
						<date when="2014-03-04">04.03.2014</date>
					</resp>
					<name>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</name>
				</respStmt>
			</editionStmt>
			<publicationStmt>
				<publisher>e-codices - Virtual Manuscript Library of Switzerland</publisher>
				<availability status="restricted" n="cc-by">
					<licence target="http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/">
						<p>Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)</p>
					</licence>
				</availability>
			</publicationStmt>
			<sourceDesc>
				<msDesc xml:id="bbb-0162" xml:lang="deu">
					<msIdentifier>
						<settlement>Bern</settlement>
						<repository>Burgerbibliothek</repository>
						<idno>Cod. 162</idno>
					</msIdentifier>
					<head>
						<title><persName role="author" key="pnd_118505114">Augustinus</persName>: Opera</title>
						<origPlace><country>Frankreich</country>: <placeName>Sainte-Trinité de Fécamp</placeName> (IHRT, <hi rend="small-caps">Nortier, Avril, Branch, Lecouteux</hi>); <region>Normandie</region> (<hi rend="small-caps">Homburger</hi>).</origPlace>
						<origDate notBefore="1035" notAfter="1065">Mitte 11. Jahrhundert (<hi rend="small-caps">Avril, Branch, Lecouteux; Homburger</hi>: 11./12. Jh.)</origDate>
					</head>
					<msContents>
						<summary>
							<locus from="1r" to="104v">1r–104v</locus>
							
							<title><persName role="author" key="pnd_118505114">Augustinus</persName>: <hi rend="bold">Opera</hi></title>
						</summary>
							<msItem>
								<listBibl>
									<head>Editionen:</head>
									<bibl><abbr>PL</abbr>: <hi rend="small-caps">Migne</hi>, Jacques-Paul (Hg.): Sancti Aurelii Augustini, Hipponensis Episcopi, Opera omnia. Paris 1841–1902. [= Patrologiae cursus completus ... Series Latina Bd. 32–47].</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi>, Joseph: Sancti Aurelii Augustini De fide et symbolo, De fide et operibus ... Prag/ Wien/ Leipzig 1900. [= CSEL, Bd. 41].</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Petschenig</hi>, Michael: Sancti Aurelii Augustini scripta contra Donatistas. Bd. 3: Liber de unico baptismo … Prag/ Wien/ Leipzig 1910. [= CSEL, Bd. 53].</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Verbraken</hi>, Pierre-Patrick: Les sermones CCXV et LVI de S. Augustin: De symbolo et De oratione dominica, in: Revue bénédictine 68 (1958), S. 5–40.</bibl>
								</listBibl>
							</msItem>
							
							<msItem>
								<locus from="1r">1r</locus>
								<title>Inhaltsverzeichnis</title>
								<incipit>In hoc codice continentur Augustini episcopi libri VI. De opere monachorum liber unus.</incipit>
								<explicit>De oratione dominica sermo unus.</explicit>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="1v" to="17v">1v–17v</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De opere monachorum<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit Aurelii Aug<supplied rend="italic">ustini</supplied> liber de opere monachorum<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;I&lt;ussioni tuae, sancte frater Aureli</incipit>
								<explicit>rescriptis tuae beatitudinis noverim.</explicit>
								<finalRubric>Explicit liber beati Augustini de opere monachorum.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi> 1900, S. 531–595;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 547–582;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 305;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 81.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="17v" to="34v">17v–34v</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De fide et operibus<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit eiusdem de fide et operibus<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;Q&lt;uibusdam videtur indiscrete omnes admittendos esse</incipit>
								<explicit>ut a quolibet facillime redargui posset.</explicit>
								<finalRubric>Deo gratias. Explicit liber beati Augustini de fide et operibus.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi> 1900, S. 35–97;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 197–230;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 294;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 58.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="34v" to="57r">34v–57r</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>Ad Donatistas post collationem<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit liber beati Augustini contra partem Donati post gesta<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;Q&lt;uid adhuc, <supplied><hi rend="italic">Donatistae,</hi></supplied> seducimini ab episcopis vestris</incipit>
								<explicit>atque pacato sit propitius qui hoc praecipit Christus.</explicit>
								<finalRubric>Explicit liber beati Augustini contra partem Donati post gesta. Deo gratias. Amen.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Petschenig</hi> 1910, S. 97–162;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 43, 651–690;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 338;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 44.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="57r" to="74v">57r–74v</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De sancta virginitate<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit liber Aurelii Augustini de bono virginitatis<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;L&lt;ibrum de bono coniugali nuper edidimus</incipit>
								<explicit>hymnum dicite, et superexaltate eum in saecula.</explicit>
								<finalRubric>Explicit de sancta virginitate.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi> 1900, S. 235–302;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 395–428;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 300;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 106.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="74v" to="86v">74v–86v</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De bono coniugali<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit liber Aurelii Augustini catholici de bono coniugali<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;Q&lt;uoniam unusquisque homo humani generis pars est</incipit>
								<explicit>propter Christum patres fuerunt.</explicit>
								<finalRubric>Explicit de bono coniugali.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi> 1900, S. 187–231;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 373–396;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 299;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 30.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="87r" to="97r">87r–97r</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De bono viduitatis<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit de bono viduitatis<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;A&lt;ugustinus servus Christi, servorumque Christi religiosae famulae</incipit>
								<explicit>Perseveres in gratia Christi.</explicit>
								<finalRubric>Explicit liber sancti Augustini de bono viduitatis.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi> 1900, S. 305–343;</bibl>
								<bibl><abbr>PL</abbr> 40, 429–450;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 301;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 31.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="97r" to="99r">97r–99r</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De symbolo bono (sermo 215)<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit sermo de simbolo<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;S&lt;acrosancti mysterii simbolum quod simul accepistis</incipit>
								<explicit>cui est honor et gloria in saecula saeculorum.</explicit>
								<finalRubric>Amen. Explicit de simbolo.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Verbraken</hi> 1958, S. 18–25;</bibl>
								<bibl>vgl. <abbr>CPL</abbr>, Nr. 284;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 176.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="99v" to="104r">99v–104r</locus>
								<author key="pnd_118505114">Augustinus</author>
								<title>De oratione dominica (sermo 56)<note>.</note></title>
								<rubric>Incipit de oratione dominica<note>.</note></rubric>
								<incipit>&gt;B&lt;eatus apostolus tempora ista quando futurum erat</incipit>
								<explicit>sed bonum sempiternum permanebit. <gap reason="sampling"/> cui est honor et gloria in saecula saeculorum.</explicit>
								<finalRubric>Amen. Explicit sermo sancti Augustini de oratione dominica.</finalRubric>
								<lb/>
								<bibl><hi rend="small-caps">Verbraken</hi> 1958, S. 26–40;</bibl>
								<bibl>vgl. <hi rend="small-caps">Bloomfield</hi> 1979, Nr. 8062;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner/ Jurot</hi> 2001; Bd. 9.1, S. 151.</bibl>
							</msItem>
							<msItem>
								<locus from="104v">104v</locus>
								<note>leer</note>
							</msItem>
							<msItem>
								<note>
								<hi rend="bold">Bemerkungen zum Inhalt:</hi>
								<lb/>
								<p>Der zweite Teil von <ref type="altMs">Ms. 35 Avranches</ref>, enthaltend Augustins <hi rend="italic">sermones</hi> und um 1000 auf dem <placeName>Mont Saint-Michel</placeName> geschrieben, diente als Vorlage von Cod. 162. Dieser wiederum scheint später die Vorlage von <ref type="altMs">Ms. Rouen, BM, 474</ref> (<placeName>Jumièges</placeName>, <date>Ende 11. oder Anfang 12. Jh.</date>) gewesen zu sein. (<bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi> 1964, S. 520, 522</bibl> sowie <bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi> 1967, S. 515</bibl>).</p>
								</note>
							</msItem>
								
								<msItem><listBibl>
									<head>Literatur (Auswahl):</head>
									<bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi>, François: Notes sur quelques manuscrits bénédictins normands du 11e et du 12e siècle, in: Mélanges d’archéologie et d’histoire 76 (1964), S. 491–525, hier S. 505, 514–522.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi>, François:  La décoration des manuscrits au Mont Saint-Michel, in: Millénaire monastique du Mont Saint-Michel 2 (1967), S. 203–238.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Bloomfield</hi>, Morton Wilfred: Incipits of Latin works on the virtues and vices, 1100–1500 A.D. Cambridge (MA) 1979.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Branch</hi>, Betty: The Development of Script in the XIth and XIIth Century Manuscripts of the Norman Abbey of Fécamp. Diss. Duke University 1974 [unpubliziert].</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Halm</hi>, Karl: Verzeichnis der älteren Handschriften lateinischer Kirchenväter in den Bibliotheken der Schweiz. Wien 1865, hier S. 11–20.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Janner</hi>, Sara/ <hi rend="small-caps">Jurot</hi>, Romain: Die handschriftliche Überlieferung der Werke des heiligen Augustinus. Bd. 9.1–2 Schweiz. Wien 2001.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Lecouteux</hi>, Stéphane: Sur la dispersion de la bibliothèque bénédictine de Fécamp. Partie 1: identification des principales vagues de démembrement des fonds, in: Tabularia 7 (2007), S. 1–50.</bibl>
									<bibl><ref type="crossRef" target="http://www.unicaen.fr/mrsh/craham/revue/tabularia/dossier2/textes/13lecouteux.pdf">http://www.unicaen.fr/mrsh/craham/revue/tabularia/dossier2/textes/13lecouteux.pdf</ref></bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Meyier</hi>, Karel Adriaan de:  Paul en Alexandre Petau en de geschiedenis van hun handschriften (voornamelijk op grond van de Petau-Handschriften in de Universiteitsbibliotheek te Leiden).  Leiden 1947, hier S. 68.</bibl>
									<bibl><hi rend="small-caps">Nortier</hi>, Geneviève: Les bibliothèques médiévales des abbayes bénédictines de Normandie: Fécamp, Le Bec, Le Mont Saint-Michel, Saint-Evroul, Lyre, Jumièges, Saint-Wandrille, Saint-Ouen.  Paris 1971, hier S. 6–33, 236.</bibl>	
								</listBibl>
								</msItem>
					</msContents>
					<physDesc>
						<objectDesc form="codex">
							<supportDesc material="perg">
								<support>Pergament unterschiedlicher Dicke mit Verwerfungen und Löchern.</support>
								<extent>
									<measure type="leavesCount" n="104">104 Blatt</measure>
									<measure type="pageDimensions" n="31.5 x 22 cm">31,5 x 22 cm</measure>
								</extent>
								<foliation>Moderne Bleistiftfoliierung: 1–104, jeweils auf dem recto oben rechts und unten rechts (<date>20. Jh.</date>); dazu falsche ältere Zählung 1–102 oben rechts (<date>19. Jh.</date>).</foliation>
								<collation>13 IV<locus from="104v" rend="sup">104</locus>. Alles <term>Quaternionen</term>. Keine <catchwords>Lagensignaturen</catchwords>. <locus from="63v">f. 63v</locus> (zweitletztes Blatt der 8. Lage): Signatur IIII (?).</collation>
								<condition>Alte Schäden im Pergament, z.B. <locus from="21r">f. 21</locus>: Riss, beim Schreiben ausgespart. – <locus from="103r" to="104r">f. 103–104</locus>: Reparatur des <date>19. Jh.</date> (nicht dokumentiert).</condition>
							</supportDesc>
							<layoutDesc>
								<layout columns="1" writtenLines="34 35">Einspaltig, Schriftspiegel <measure type="written">20–21,5 x 14,5–15,5 cm</measure>; 34–35 Zeilen; Blindlinierung.</layout>
							</layoutDesc>
						</objectDesc>
						<handDesc>
							<handNote script="spaetcar uncialis"><term>Späte karolingische Minuskel</term>; <term>Capitalis</term> und <term>Uncialis</term> für Titel sowie Incipit- und Explicitzeilen 
								<locusGrp>
									<locus from="1v">f. 1v</locus>
									<locus from="34v">34v</locus>
									<locus from="57r">57r</locus>
									<locus from="74v">74v</locus>
									<locus from="86v">86v</locus>
									<locus from="87r">87r</locus>
									<locus from="97r">97r</locus>
									<locus from="99v">99v</locus>

									<locus from="104v">104v</locus></locusGrp>; Litterae oblongatae <locus from="1r">f. 1r</locus>.</handNote>
							<handNote> Mehrere Schreiber: ein Hauptkopist für <locus from="1r" to="24v">f. 1r–24v</locus> und <locus from="89r" to="104r">89r–104r</locus> sowie zweifellos vier weitere Kopisten zwischen <locus from="25r">f. 25r</locus> und <locus from="88v">88v</locus>. Die Hand von <locus from="1r" to="24v">f. 1r–24v</locus> und <locus from="89r" to="104r">89r–104r</locus> ist identisch mit derjenigen, welche <title><persName>Augustin</persName>s <hi rend="italic">Confessiones</hi></title> in einer Hs. im <placeName>Vatikan</placeName> kopiert hat, von der allerdings nurmehr ein kurzes Fragment erhalten ist. (<ref type="altMs">BAV, Reg. lat. 755, f. 100r–101r</ref>). Diese aus <placeName>Fécamp</placeName> stammende Handschrift enthält nach dem Augustin-Text eine Vita sowie einen neumierten Hymnus zur <persName>Heiligen Berta de Blangy</persName> (f. 101r–105v), geschrieben von der zeitgenössischen Hand des <persName role="scribe">Antonius</persName>, einem bekanntermassen in
								den 1040er und 1050er Jahren aktiven Schreiber aus <placeName>Fécamp</placeName> [<hi rend="small-caps">Lecouteux</hi>, unpubliziert]. Dieselbe Hand findet sich auch in einer weiteren zeitgleichen Handschrift im Vatikan, die ebenfalls aus Fécamp stammt (<ref type="altMs">BAV, Reg. lat. 107, f. 2–3, 6–9, 12–62, 65–99</ref>) sowie in der Handschrift <ref type="altMs">Rouen, BM 1122</ref> (siehe <bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi> 1964, S. 515, 524</bibl> sowie <bibl><hi rend="small-caps">Branch</hi> 1974, S. 102–103</bibl>). </handNote>
							<handNote>Rundliche Schrift mit brauner Tinte, oft schnell und wenig sorgfältig geschrieben; zahlreiche Schlusstriche und Überstreichungen, gegen oben verbreiterte Hasten, unterer Bogen des <hi rend="italic">g</hi> offen, Hasten von <hi rend="italic">r</hi> und <hi rend="italic">s</hi> abfallend; Hasten mit Unterlängen auf der letzten Schriftzeile abfallend, finales kapitales <hi rend="italic">s</hi> und langes finales <hi rend="italic">s</hi> mit grossem runden Haken am oberen Ende (vgl. z.B. <locus from="27r">f. 27r</locus>, Zeile 1, <hi rend="italic">nisi</hi>), einige Grossbuchstaben wie z.B. das <hi rend="italic">P</hi> mit kleinem, gegen oben gekrümmten Strich, gebräuchliche Ligaturen (<hi rend="italic">ct</hi>, <hi rend="italic">NS</hi>, <hi rend="italic">NT</hi>, <hi rend="italic">or</hi>, <hi rend="italic">st</hi>); zahlreich vorhandene Interpunktionen, wobei die Formen je nach Kopist variieren; häufige Abkürzungen, von den Kopisten wieder unterschiedlich
								gebraucht (man beachte zwischen <locus from="1v">f. 1v</locus> und <locus from="24v">24v</locus> die besondere Abkürzung <hi rend="italic">pre</hi>-, ausgedrückt durch ein <hi rend="italic">p</hi> mit zwei übergeschriebenen Tilden, sowie die Abkürzung -<hi rend="italic">orum</hi>, ausgedrückt durch -<hi rend="italic">or</hi> mit grossem Schnörkel; zeitgenössische marginale und interlineare Korrekturen. Viele dieser Zeichen sind charakteristisch für die Handschriften aus der <region>Normandie</region>, insbesondere derjenigen von <placeName>Mont Saint-Michel</placeName>.</handNote>
						</handDesc>
						<decoDesc>
							<decoNote>Derselbe Künstler war auch beteiligt an den Handschriften <ref type="altMs">Paris, BnF, lat. 1992, f. 36v, 40r, 138v, 199r</ref> (Augustinus: <hi rend="italic">Enarrationes in Psalmos</hi>, aus <placeName>Fécamp</placeName> stammend und teilweise von <persName role="scribe">Antonius</persName> kopiert) sowie <ref type="altMs">Rouen, BM, 1122 [U 12] (Flavius Josephus)</ref>, die beide in die <date>Mitte des 11. Jh.</date> zu datieren sind. Die Initiale <hi rend="italic">Q</hi> am Beginn von <hi rend="italic">De bono coniugali</hi> (f. <locus from="74v">74v</locus>) ist durch den Stil der Handschriften aus <placeName>Mont Saint-Michel</placeName> beeinflusst (<bibl><hi rend="small-caps">Avril</hi> 1964, S. 518 und Abb. S. 516 und 519;</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Branch</hi> 1974, S. 103–104</bibl>). Der Schmuck von f. <locus from="1v">1v</locus> gehört ebenfalls in die Nähe von <ref type="altMs">Ms. Rouen, BM, 478 [A 71] (Augustinus)</ref>, f. 83v (vgl. auch f. 87r, 88r, 96v dieser Hs.) [nach <hi rend="small-caps">Lecouteux</hi>, unpubliziert].</decoNote>
							<decoNote type="other">Titel sowie Incipit- und Explicitzeilen zumeist in Rot, ebenso das kunstvoll kalligraphierte Inhaltsverzeichnis f. <locus from="1r">1r</locus>.;</decoNote> 
							<decoNote type="initial">3 kleine (f. <locusGrp>
									<locus from="34v">34v</locus>
									<locus from="97r">97r</locus>
									<locus from="99v">99v</locus></locusGrp>) und 5 grosse rote Zierinitialen: <list>
									<item><locus from="1v">1v</locus> Initiale <hi rend="italic">I</hi> rubriziert, ganzseitig, nicht ausgefüllt. Degen mit kunstvollem, vegetabil gestaltetem Griff, unten leicht ausschwingend.</item>
									<item><locus from="17v">17v</locus>: Initiale <hi rend="italic">Q</hi>, 10-zeilig. Roter Buchstabenkörper mit grünem Palmblattschnörkel. Vorzeichnung eines reicheren Entwurfs noch sichtbar.</item>
									<item><locus from="57r">57r</locus>: Initiale <hi rend="italic">L</hi>, 8-zeilig. Schlankes, rotgemaltes <hi rend="italic">L</hi>, das, wie das Einrücken der folgenden Zeilen erkennen lässt, grösser und wohl reicher geplant war.</item>
									<item><locus from="74v">74v</locus>: Initiale <hi rend="italic">Q</hi>, 9-zeilig. Hübsch verzierte Rankeninitiale, vorgezeichnet mit Blei. In der Farbe der Tinte ausgeführt und leicht verändert gegenüber einer noch sichtbaren Vorzeichnung. Reicher ornamentaler Schmuck durch Ranken, deren Zweige jeweils in sich durchkreuzenden, biegsamen Streckblättern enden; die gleichen, üppigen Blattgebilde an den beiden Enden des hebelartigen Q-Schwanzes, dessen Innenfeld durch fadenartige Ranken gefüllt ist.</item>
									<item><locus from="87r">87r</locus>: Initiale <hi rend="italic">A</hi>, 9-zeilig. Schlankes, rotgemaltes <hi rend="italic">A</hi>, mit doppeltem, in Tintenfarbe gefülltem Querbalken.</item>
								</list>
							</decoNote>
						</decoDesc>
						<additions>
							<p>Gleichzeitige oder wenig spätere <term>Randscholien</term> und <term>Textemendationen</term> von verschiedenen Händen, oft am Aussenrand und wiederholt am Fuss der Seite; Inhaltsnotizen am Aussenrand von <locus from="1r">f. 1r</locus>; z.T. blind geritzte Zeichen an den Blatträndern.</p>
							<p><locus from="1r">1r</locus> oben alte Bibliothekssignatur <hi rend="italic">XIIX</hi> sowie Eintrag <hi rend="italic">Augustini opera</hi> (<date>17. Jh.</date>, von <persName role="librarian" key="pnd_1031394338">Hortin</persName>s Hand?), am rechten Rand Eintrag <hi rend="italic">MS 162</hi>; unten Schwarzer Rundstempel <stamp><hi rend="italic">Bibliotheca Bernensis</hi></stamp>, <measure type="unknown">42 mm</measure>.</p>
						</additions>
						<bindingDesc>
							<binding notBefore="1685" notAfter="1715">
								<p>Mit hellem <material>Pergament</material> überzogener <locus from="Vorderseite">Pappdeckel</locus> (<measure type="binding">33 x 22 cm</measure>), um <date>1700</date>; Buchblock auf 3 doppelte Hanfbünde geheftet, blaugrün-weiss umstochene Kapitalen. <locus from="Buchrücken">Rückentitel</locus> ähnlich Katalogeintrag Wild, verblasst. Je 2 Vorsatz- und Nachsatzblätter <locus from="V1r">vorne</locus> und <locus from="N1r">hinten</locus> als Umläufe zu den doppelten Spiegelblättern (<locus from="V1r" to="V2r">I–II</locus> bzw. <locus from="N1r" to="N2r">III–IV</locus>), mit WZ <watermark><heraldry>Berner Wappen gekrönt</heraldry></watermark>, ohne Monogramm. – Auf den Anfangs- und Schlussblättern Rostspuren von Beschlägen eines mittelalterlichen Vorgängereinbandes.</p>
							</binding>
						</bindingDesc>
					</physDesc>
					<history>
						<provenance><p><placeName>Sainte-Trinité de Fécamp</placeName> (<country>Frankreich</country>, <region>Normandie</region>). – Die Zuweisung basiert auf dem Inhalt, der Schrift und der Ausstattung: Auf <locus from="1r">f. 1r</locus> hat ein Bibliothekar des <date>11. Jh.</date> den Inhalt der Handschrift mit roter Tinte in einer oblongen Schrift diplomatischen Stils aufgelistet. Derselbe Typ Inhaltsverzeichnis findet sich in anderen Handschriften aus <placeName>Fécamp</placeName>, aus der Amtszeit des <persName>Abtes Jean de Fécamp</persName> (<ref type="altMs">Mss. BnF, lat. 1684</ref>, <ref type="altMs">1939</ref>, <ref type="altMs">2639</ref> sowie <ref type="altMs">Rouen, BM, 477</ref>). Zudem stimmt die Handschrift mit der Nr. 29 des Bibliothekskataloges von Fécamp überein. [Informationen nach <hi rend="small-caps">Lecouteux</hi>, unpubliziert].</p>
							<p>Später im Besitz von <persName role="former_possessor" key="pnd_101087934">Pierre Daniel</persName> (1530–1603): <locus from="1r">f. 1r</locus> oben und <locus from="104r">f. 104r</locus> Mitte: <quote>Ex libb. Petri Danielis Aurelii 1564</quote>, eigenhändig. Nach seinem Tod erwarben <persName>Paul Petau</persName> (1568–1614), ein enger Freund Daniels, sowie dessen Cousin <persName>Jacques Bongars</persName> (1554–1612), die Büchersammlung von <persName role="former_possessor" key="pnd_101087934">Pierre Daniel</persName>. Die hier beschriebene Handschrift gelangte in den Besitz von <persName role="former_possessor" key="pnd_117618349">Jacques Bongars</persName> (sein Namenszug fehlt jedoch in der Hs.). <persName role="former_possessor" key="pnd_117618349">Bongars</persName> vermachte seine gesamte Büchersammlung seinem Patensohn <persName role="former_possessor" key="pnd_128869453">Jakob Graviseth</persName> (1598–1658), der sie 1632 der <orgName><placeName>Bern</placeName>er Bibliothek</orgName> schenkte (Erwähnung in Hortins Katalog).</p>
						</provenance>
					</history>
					<additional>
						<adminInfo>
							<recordHist>
								<source>
									<bibl type="edited">Homburger, Otto: Die illustrierten Handschriften der Burgerbibliothek Bern, Bd. 2. (Bern, um 1960) [unpubliziertes Typoskript]. Redigiert und ergänzt von Charlotte Denoël und Florian Mittenhuber, Februar <date>2014</date>.</bibl>
								</source>
							</recordHist>
						</adminInfo>
						<listBibl>
							<listBibl>
								<head>Kataloge:</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hortin</hi>, Samuel: Clavis bibliothecae Bongarsianae MDCXXXIIII. Bern 1634 [= BBB Cod. A 5], S. 5: [Sign.] <hi rend="italic">I.18</hi> [Nr. 1] [Augustinus] <hi rend="italic">VI. Codex in quo sequentes tractatus habentur: De opere monachorum l[iber] I; De fide et operibus l[iber] I; Contra Donatistas l[iber] I; De bono virginitatis l[iber] I; De bono coniugali l[iber] I; De bono viduitatis l[iber] I; De symbolo bono sermo; De oratione dominica l[iber] I. f[ol].</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Wild</hi>, Marquard: Catalogus Librorum Bibliothecae Civicae Bernensis MDCIIIC. Bern 1697 [= BBB Cod. A 4] 13v: <hi rend="italic">162</hi>. <hi rend="italic">Eiusdem [sc. Augustinus] Opuscula quaedam ut sunt: De opere monachorum liber unus; De fide et operibus liber; Contra Donatistas liber; De bono virginitatis liber; De bono coniugali; De bono viduitatis; De symbolo bono et oratione dominica. f[ol].</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Engel</hi>, Samuel: Manuscripta A[nno] 1740. Bern 1740 [= BBB Mss.h.h. III 110], 9v: <hi rend="italic">162. Augustinus. De opere monachorum; De fide et operibus; Contra parteni Donati post gesta; De bono virginitatis; De bono coniugali; De bono viduitatis; De symbolo sermo; De oratione dominica. saec. 10°, m[embr.].</hi></bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Sinner</hi>, Johann Rudolf: Catalogus codicum mss. bibliothecae Bernensis, Bd. 1. Bern 1760, S. 8.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Hagen</hi>, Hermann: Catalogus Codicum Bernensium. Bern 1875, S. 233.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Homburger</hi>, Otto: Die illustrierten Handschriften der Burgerbibliothek Bern, Bd. 2. (Bern, um 1960) [unpubliziertes Typoskript].</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Schönherr</hi>, Alfons: Burgerbibliothek Bern: Mittelalterliche Handschriften. (Bern, um 1960) [unpubliziertes Typoskript].</bibl>
							</listBibl>
							<listBibl>
								<head>Literatur zur Handschrift (Auswahl):</head>
								<bibl><hi rend="small-caps">Mostert</hi>, Marco: The library of Fleury. A provisional List of Manuscripts. Hilversum 1989, S. 60 (Nr. 90).</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Janner</hi>, Sara/ <hi rend="small-caps">Jurot</hi>, Romain: Die handschriftliche Überlieferung der Werke des heiligen Augustinus. Bd. 9.1–2 Schweiz. Wien 2001, hier 9.2, S. 62.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Verbraken</hi>, Pierre-Patrick: Les sermones CCXV et LVI de S. Augustin: De symbolo et De oratione dominica, in: Revue bénédictine 68 (1958), hier S. 7–9.</bibl>
								<bibl><hi rend="small-caps">Zycha</hi>, Joseph: Sancti Aurelii Augustini opera divina. Prag/ Wien/ Leipzig 1900, hier S. XII, XXVI, XXVIII, XXX, XXXVIII.</bibl>
							</listBibl>
							<listBibl>
								<head>Externe Ressourcen:</head>
								<bibl>Neuere Literatur - <ref type="crossRef" target="https://slsp-bsb.primo.exlibrisgroup.com/discovery/search?query=lds01,exact,BBB%20Cod.%20162&amp;tab=41SLSP_BSB_DN_and_CI&amp;search_scope=DN_and_CI&amp;vid=41SLSP_RBE:VU1&amp;offset=0">Swisscovery</ref></bibl>
							</listBibl>
							
						</listBibl>
					</additional>
				</msDesc>
			</sourceDesc>
		</fileDesc>
		<!--
		<revisionDesc>
			<change who="" when=""></change>
		</revisionDesc>
		-->
	</teiHeader>
	<text>
		<body>
			<p></p>
		</body>
	</text>
</TEI>
